Hormonların Çalışması

Hormonlar temel olarak kimyasal bir uyarıcı gibi etki ederler. Omurgasız ve çok küçük hayvanlarda hormonlar biricik organik uyarıcılardır. Çünkü bu çeşit hayvanlar sinir sisteminden yoksundurlar. Sinir sistemleri olan insanlarda ve omurgalı hayvanlarda hormonlar sinirsel uyarılarla işbirliği yaparak, her bir organ ve dokunun kendilerine özgü işlevsel etkinliklerini uyarırlar ya da önlerler.

Sinirsel ve kimyasal uyarıdan etki bakımından en hızlısı sinirsel uyarıdır. Çünkü sinirsel uyarı çeşitli sinirsel iletim yolları ile yapılır. Sinirsel uyarının yayılma hızı hormonların yayılma hızlarından çok daha yüksektir. Çünkü hormon kendisini salgılayan iç salgıbezlerinden hareket ederek organlara ya da dokulara varıp buradan kana karışana kadar, sinirsel uyarı çoktan hedefine varmış olur.

Birçok deneyler hormonların, vücuttaki işlerini tamamladıktan sonra da yaşadıklarını ve sonra da sidikle organizmadan atıldıklarını göstermiştir. Hormonlardan bazıları madensel hiç bir değişiklikle karşılaşmadan vücuttan atılırlar; diğerleri ise yapısal bir takım bölünmelere uğradıktan ya da karaciğer aracılığı ile diğer maddelerle birleştikten sonra vücuttan atılırlar.
 
 

Hormonlar ve Sinirler

Vejetatif sinir sistemi bazen iç salgı sistemini değişik bir şekilde etkiler. Örneğin vejetatif sinir sistemi bir iç salgıbezinin belirli bir hormonu salgılama sürecine etki eder. Nitekim sempatik sinirler kalkanbezinin hormon salgılama işlevini, parasempatik sinirler ise pankreas tarafından ensülin salgılanmasını olumlu yönde etkilerler. Vejetatif sistem ayrıca hormonun kendisini salgılayan bezden kana karışma temposunu düzenler.

Örneğin henüz salgılanmış bir durumda olan ve kalkanbezinin içindeki toplanma boşluklarında bulunan kalkanbezi hormonlarının kana boşalımını sempatik sinirler olumlu bir biçimde etkilerler; parasempatik sinirler ise bu hormonların kana karışmasına engel olurlar. Vejetatif sistem belirli bir hormonun etkisi ile karşılaşacak olan organ ya da dokuları etkileyerek, bu organ ya da dokulara bu etkileri daha iyi alabilir bir nitelik kazandırır ya da bu organ veya dokuları hormonların etkilerine karşı daha dayanıklı bir hale sokar.

İç salgı sistemi ve nörovejetatif sistemler arasındaki bu karşılıklı ilişkiler, bu iki sistem arasında sıkı bir işlevsel işbirliği durumunu gerekli kılarlar. Bu şekilde insan organizmasının çeşitli organları, dokuları ve organik metabolizmanın çeşitli bölgeleri vejetatif sinir sistemi ve hormon sistemi tarafından aynı şekilde etkilenmiş olurlar.
 
 

Hormon Üretimi

Çeşitli iç salgıbezleri ve bu bezler tarafından salgılanan hormonların başlıcaları şunlardır: Hipofiz bezi ön hipofiz (adenohİpofiz ya da prehipofiz) ve arka hipofiz (nörohipofiz) olmak üzere ikiye ayrılır.. Bunlardan ön hipofiz adrenokortikotropik hormonu; büyüme hormonu olan somatotrop hormonu; tireotrop ya da tireotropin hormonu; folikülin uyarıcı hormonu (gonadotropin A); lüteinleştirici hormonu (gonadotropin B); lüteotrop hormonu (prolaktin ya da lüteotropin) salgılar. Arka hipofiz ya da nörohipofiz ise oksitosin ve vazopressin ya da pitressini salgılar.

Paratiroit bezleri kalsiyum tuzları metabolizmasını uyaran parathormon ya da paratirini salgılarlar. Kalkanbezi kendi işlevini gerçekleştiren tiroksin ile triiyodotironin ve tetraiyodotironin gibi bileşikleri salgılar. Tiroksin, organik metabolizmayı uyarır, yapısal gelişmeyi olumlu bir biçimde etkiler. Pankreas, ensülin ve glukagon hormonlarını salgılar.

Böbrek üstü bezlerinin korteks (kabuk) bölgesi mineral kortikoit hormonları (ya da mineral aktif kortikoitler), glikokortikoit hormonları (glikoaktif ya da karbonhidrat hormonları) salgılar. Bunlardan karbonhidrat hormonları ya da glikokortikoit hormonlar, karbonhidrat metabolizmasını etkilerler. Böbrek üstü bezlerinin merkez bölgesi ise adrenalin ve noradrenalin hormonlarını salgılar.

Dişi gonatlar, östrojenleri ve plasenta tarafından üretilen progesteron ya da lüteini salgılarlar. Erkek gonatlar androjen hormonları salgılarlar; androjen hormonların başlıcaları testosteron, androsteron, dehidroizoandrosterondur.

Hormonlar, iç salgıbezleri tarafından üretildikçe hemen kana karışıp karışmadıkları henüz kesinlikle bilinmemektedir. Belki de belirli zaman aralıkları içinde kana karışmaktadırlar. Bununla birlikte, örneğin kalkanbezi gibi birtakım bezler tarafından salgılanan hormonların aralıklı olarak kana karıştıkları bilinmektedir. Çünkü bu bezlerin mikroskop altında yapılan dokusal gözlemlerinde koful adı verilen birtakım boşluklara rastlanmıştır. Koful, belirli bir miktardaki hormonun kana karışmadan evvel toplandığı bir yer olarak kabul edilebilir.