Ağız İltihapları

(Stomatites)
Ağız iltihapları, en çok görülen ağız hastalıklardandır.
Ağızda yanakların, dudakların içini, diş etlerini, ağzın tavanını teşkil eden damağı ve boğazı kaplayan ince bir zar vardır. Buna (Ağız muhat gışası) derler. İşte bu zarın çeşitli sebepler ve mikroplar tesiri altında iltihaplanması (Ağız iltihaplanması) dediğimiz hastalıkları teşkil eder.
Ağız muhat gışası sağlam iken, burada mikroplar bir hastalık yapamazlar. Fakat bu gışa, herhangi bir suretle, yaralanır, tahrişe uğrarsa o zaman mikropların bu yaralardan içeriye girerek bu zarda bir iltihap yapmaları mümkün olur. Yüksek ateşle geçen bulaşıcı hastalıkların birçoğunda, ağızda kirlilikler ve dilde pas hasıl olarak, ağız iltihaplarının ortaya çıkması kolaylaşmış olur. Diş etlerinde hasıl olan iltihaplar, bu etlerin çekilmesine ve dişlerin zayıflamasına ve sallanmasına sebep olurlar. Tütün ve alkol da ağız iltihabına sebep olur.
Kurşun, cıva, arsenik, iyod gibi bazı zehirli maddelerle kansızlık, böbrek iltihabı, şeker hastalığı da ağızda iltihap hâsıl olmasına zemin hazırlayan sebepler arasında sayılabilirler.
Bütün ağız içinde, adi mikroplardan husule gelen yaygın ağız iltihapları vardır. Bunlara (ağız nezlesi) demek doğru olur. Bu iltihaplar bütün ağız zarının kızarması, şişmesi ile kendilerini gösterirler. Ağza giren sıcak, soğuk, tuzlu, biberli, baharlı gıdalar ağrı ve acı verirler. Hastalar yemek yemede çok ileriye giderse ağzın içinde yaralarda açılabilir. Çıralardan giren mikroplar, lenfa yollarına geçip boyundaki lenfa boğumlarına gelerek onları şişirirler Aft dediğimiz hastalık, çok defa, ağızda ufak yaralar hasıl olması ile kendisini gösteren bir ağız iltihabıdır.
Ağızda Aft tarzında yaralarla birlikte, gözde tenasül organlarında ve deride, ayni suretle, yaralar yapmakla geçen, henüz keşfedilememiş olan özel bir virüs tarafından meydana getirilen bir hastalık vardır ki, bu hastalık uzun sürmesi ve gözlerde körlüğe kadar giden bozukluklar yapması bakımından çok ehemmiyetlidir. En bariz sıkıntılarını gözlerde hasıl ettiği için (üç belirtili göz hastalığı) denilen bu hastalık ilk defa Türk hekimleri ve Türk profesörleri tarafından görülmüş, tetkik edilmiş ve bütün dünyaya tanıtılmıştır.
Bazı ağız iltihapları çok şiddetli olurlar. (40) dereceye kadar yükselen ateş yaparlar.
Bel soğukluğuna tutulmuş analardan doğan bazı çocukların ağzında bu hastalığın mikrobu olan (gonokok) tan ileri gelme iltihaplar olabilir.
Zatürrieyi yapan (Pnömokok) dediğimiz mikrop ta ağız iltihapları hasıl edebilir.
(Pamukçuk) dedikleri bir hastalık vardır ki, zayıf çocukların ve ateşli hastalıklara tutulmuş hastaların ağızlarında hasıl olan bir iltihaptan ibarettir.
(Noma) denilen ve gangrenle neticelenen bir ağız iltihabı da vardır.
Yılancık, deri üzerinde kırmızılıklar ve iltihaplar yapan bir hastalıktır. Yüzde hasıl olan yılancıklarda mikroplar, deriden ağız içine geçerek, ağızda da bir, iltihap hâsıl edebilirler. Verem ve frengi mikropları da ağızda iltihaplar ve yaralar yapabilirler.
Frengi yaraları ufak, yaygın olurlar. Bazı defa boğaz ve gırtlakta da olur ve hastanın sesinin kısılmasına bile sebebiyet verirler,
Verem mikropları, deri üstünde yaralar yaptıkları gibi, ağzın içinde de yerleşerek, iltihaplar ve yaralar hasıl edebilirler.
Frengiden ve veremden ileri gelen ağız iltihapları uzun sürerler.

TEDAVİ:
Ağız iltihaplarının tedavisi bunları yapan sebeplere göre değişir. Fakat genel olarak ağız ve dişlerin, temiz tutulması, çürük dişlerin tedavi ettirilmesi ve ağız tedavisi en başta gelen tedbirlerdir. Sigara ve alkol terk edilmelidir. Yüzde bir nispetinde yapılmış bir oksijenli su iyi bir ağız temizleyici ilaçtır. Birçok ağız iltihaplarında çok iyi gelir. Hatmi, ıhlamur ve adaçayı, papatya suları ile gargaralar da iyidir. Boraxlı gargaralar fayda verirler.
Ağız iltihaplarında hasıl olan yaraların çeşidine göre bunların üzerine sürülecek veya hastaya tatbik olunacak ilaçlar pek çoktur. Bunları ancak hekim tayin ve tatbik eder. Frengiden ileri gelen ağız iltihaplarında frengi tedavisi yapmak lazımdır. (Sulfamid) ve (Pencilline) dediğimiz yeni ilaçların da, yerine göre, ağız iltihaplarında büyük faydaları vardır.
Cıva, kurşun, Arsenik gibi maddelerden zehirlenme neticesi hasıl olan ağız da, bu zehirlerin vücude tesirini ortadan kaldırmakla, ağız iltihapları da kendiliklerinden şifa bulurlar.