Ankilostom Hastalığı

( Ankylostomiase )
(Ankilostom = çengelli kurt) denilen ufak barsak kurtlar ile hasıl olan bir hastalıktır.
Ankilostomlar, ince barsakların on iki parmak barsağı dedikleri kısmına musallat olan ve orada yaşayan kurtlardır.
Bu kurtların erkekleri (8-10), dişileri, (10-18) milimetre uzunluğundadırlar. Baş tarafları beyaz, kuyruk tarafları esmercedir. Ağızları adale emici bir vantuz gibidir. Burada bir ağız mahfazası ve bunun içinde de, diş şeklinde, dört tane çengeli vardır Kurt bu on iki parmak barsağın iç zarına sıkıca yapışır.
Kurtlar bu suretle, barsağın iç zarını zedelemekle beraber kan emmeğe de başlarlar. Ankilostom hastalığına tutulanların mide ve barsaklarında türlü türlü sıkıntılar olur: İştahsızlık, mide bulantıları, kusmalar, karında ağrılar ve gazlar hâsıl olur. Dışkı (büyük abdest) siyahımtırak renkte, kokulu, bazı defa sürgün (ishal) halindedir.
Zaman geçtikçe hastaların renkleri sararır, solar. Halsizlik, takatsizlik, baş ağrıları, burun kanamaları olur.
Hastanın yüzüne bakılınca derin bir kansızlığa düşmüş olduğu görülür. Bu kansızlık hastayı pek ziyade düşkünleştirir. Yerinden kalkmak istemez. Başı döner. Gözler kararır. Kalbinde çarpıntılar, kulaklarında çınlamalar hâsıl olur. Hastalık tedavi edilmezse kansızlık son dereceye gelir. Hastanın göz kapakları ve ayakları şişer. Hali gittikçe fenalaşır.
Bunu yapan, sadece Ankilostomlarınkan emmeleri .hadisesi değildir.
Bunların, oldukları yerde, vücutlarından çıkardıkları zehirli maddelerde ayrıca kana karışarak bu derin kansızlığın ortaya çıkmasına sebep olur.
Ankilostomlar barsaklarda yumurtlarlar. Bu yumurtalar Dışkıya (Büyük abdest) karışır, dışarıya çıkarlar. Hastanın dışkısından bir damla alınıp mikroskop altında muayene edilecek olursa ufak yumurta biçiminde, içi göz göz ayrılmış pek çok yumurta görülür. Bu yumurtalar o kadar çok olabilir ki, bir hastada bir gram dışkıda (19000 tane sayılmıştır.
İşte bu kadar çok olan yumurtalarla bulaşan toprak, su, gıdalar gibi maddelere hasta olmayanlar temas ettikleri veya bu maddeleri kullandıkları takdirde Ankilostom yumurtaları onların da ağızlarına intikal eder ve derhal mide ve barsaklarına geçerek sağlamları da hastalandırırlar.
Dışkı ile dışarıya sade yumurtaları değil, kurtların kendileri de çıkarlar, ve, dışkı içinde, gözle görülebilirler.
Ankilostom yumurtalar ile bulaşmış olan su, toprak, elbise gibi şeyleri elliyenlerin ve bu rutubetli, çamurlu topraklarda yalın ayak gezenlerin derilerinin kıl dipleri arasından ankilostom yavrucakları içeriye girerek, deri altındaki ufak kan damarları vasıtasile, akciğerleri dolaştıkları ve boğazdan yemek borusu ile mide ve barsaklara kadar geçerek hastalığı hasıl ettikleri de görülmüştür. Demek oluyor ki, bulaşmak için, ağız yolundan başka, deri oylu da yardır. Hastalığı anlamak için mutlaka dışkıyı (Büyük abdesti) muayene ettirmek, kurtlan veya yumurtalarını bulmak lazımdır.
Ankilostom hastalığı, en ziyade, madenlerde ve tünellerde çalışan amelede, topraklarla uğraşan çiftçilerde, kiremit ve tuğla yapanlarda olur. En çok görüldüğü memleketler: Almanya, Fransa, İngiltere, İtalya, Belçikadır. Mısırda pek çoktur. Asyada Çin Hindistanda, Amerikada birçok yerde vardır.
Bizim memleketimizde, Hopa, Rize, Giresun gibi Karadeniz kıyılarındaki bazı kasabalarda bu kurda tesadüf edilmiştir. Bereket versin ki, hükümetimiz bu hastalığa karşı ciddi ve şiddetli bir savaş açmış, bu savaş sayesinde, oralarda çengelli kurdun yapacağı fenalıkların önüne geçilmiştir.
Fakat çengelli kurdun yurdumuzda görülen şekli ankilostomdan daha ufak boydadır. Amerikada görülen cinse benzer. Onun için adına: (Necator amerikanüs) derler.
Bu kurttan korunmak için yapılacak tedbirlerin başında temizlik gelir. Lağımlar muntazam olmalı, insan pislikleri şuraya buraya atılıp saçılmamalıdır. Gıdaları iyice kaynatıp pişirmek, sebzelerin meyvelerin ve başka yiyecek ve içeceklerin temizliğine dikkat etmek, çiğ yenenleri güzelce yıkayıp temizlemek lazımdır.
Şüpheli topraklarda çiftçilik, madencilik yapanlar yalınayak gezmemeli, bu gibiler ayaklarına su geçmez, kauçuk ayakkabılar giymelidirler.
Tuzlu su çengelli kurtlar üzerine öldürücü tesir yapar. Onun içindir ki, kirli şüpheli yerlerde çalışanlar, lüzumunda, ellerini (yüzde on) tuzlu su ile yıkamalıdırlar. Bilhassa yumurtadan çıkacak yavru kurtlar bu tuzlu suya dayanamaz ölürler.

TEDAVİ:
Barsaklardaki kurtları derhal dışarıya atıp kurtulmak için tesirli ilâçlar vardır. Fakat bunların hepsi zehirlidir. Vücuda ve yaşa göre verilirler. Bu ilaçlar hastalara ancak hekim tarafından verilmelidir. Kurtlar düşürüldükten sonra, onların yaptığı zayıflama ve kansızlıklar iyi gıda, iyi hava ile, kanı tazeleyip ziyadeleştirecek demir, karaciğer hülasaları gibi ilaçlarla tedavi edilirler.