Domuz Gribi
Domuz gribi nedir?
Domuz gribi (İngilizce’de “swine influenza” veya “swine flu” olarak adlandırılarak dikkate gelen grip) domuzlarda görülen, insanlardaki gribin karşılığı olan solunum yolu hastalığıdır. Bu hastalığa neden olan influenza virüsünün domuzlara özgü birkaç domuz influenza A virusundan birinin neden olduğu, normalde domuzlarda görülen, domuzların oldukça bulaşıcı akut solunum yolu hastalığıdır. Hastalanan domuzlarda ölüm oranı düşüktür (%1-4). Virus domuzlar arasında; virusu solunum yollarında taşıyan domuzların tükürük ve üst solunum yolu salgılarının damlacıklar şeklinde hava yoluyla sağlam domuzların solunum yoluna gelmesi veya domuzların vücutlarının birbirine değmesi veya indirekt temas yolu ile yayılır. Hastalık belirti ve bulguları göstermeksizin domuz gribi enfeksiyonu geçiren domuzlar da hastalığın yayılmasına hizmet eder. Domuzlarda salgınlar yıl boyunca görülür, ılıman iklimlerde hastalık en çok sonbahar ve kış aylarında görülür. Domuz gribinin domuzlardaki yaygınlığı kesin olarak bilinmemektedir. Hastalığın Amerika Birleşik Devletleri’nde yaygın olduğu düşünülmektedir. Günümüze kadar Kuzey ve Güney Amerika, Avrupa (İngiltere, İsveç ve İtalya), Afrika (Kenya) ve Asya’nın doğusunda (Çin ve Japonya) domuzlarda domuz gribi salgınları gelişmiş olduğu bilinmektedir. Bazı ülkelerde domuzlar, domuz gribine karşı rutin olarak aşılanmaktadır.
Domuz influenza A virusları birkaç tanedir. Bunlar arasında en sık görüleni H1N1 alt tipidir. Bugün insanlarda yaygın hastalığa yol açmakta olan, domuz gribi virusu da H1N1 alt tipinin bir suşudur.
Grip virusları farklı türler arasında yayılır mı?
İnfluenza (grip) viruslarının A, B ve C olmak üzere üç tipi vardır. İnfluenza A virusları büyük salgınlara veya dünya genelinde salgınlara neden olabilir. İnfluenza A virusları insan, kuş, domuz, at ve deniz memelilerinde enfeksiyona neden olur. Genel olarak bir canlı türününün kendine özgü influenza A virusları ile enfekte olduğu ve bu türe özgü virusların diğer türlere bulaşmadığı görülse de bu her zaman geçerli değildir. İnfluenza A virusları adapte oldukları tür dışındaki diğer farklı türlere de yayılma, diğer bir deyişle tür bariyerini aşma potansiyeline sahiptir. Dolayısıyla bazı influenza A virusları birden fazla canlı türü arasında yayılım gösterir. Önceki yıllarda kuş gribi virusunun hem kuş hem de insanlarda hastalığa ve ölüme yol açmış olması tür bariyerinin aşılmasının en iyi örneklerinden biridir. Domuzlar domuz gribi viruslarına ek olarak kuş gribi virusları ve insan grip virusları ile de enfekte olabilmektedir.
Domuz influenza virusları normal olarak yalnızca domuzlarda enfeksiyona neden olmakla birlikte bazen tür bariyerini aşarak insanlarda da hastalığa neden olurlar.
Domuz gribi insanlarda ilk kez 2009 yılında mı görülmüştür?
Domuz gribi virusunun 2009 yılında Meksika ve Amerika Birleşik Devletleri’nde insandan insana yayıldığının saptanmasından önce de Amerika Birleşik Devletleri’nde virusun domuzdan insana ve daha sonra insandan insana bulaştığı tespit edilmiştir. Ancak insanlarda hastalık genellikle bir veya birkaç kişide görülmüş bazen birkaç yüz kişinin hastalığa yakalandığı küçük salgınlar rapor edilmiştir. 1976 yılında New Jersey’deki domuz gribi salgınında 200 kişi hastalığa yakalanmış, vakalardan biri ölmüştür. 1988 yılında Wisconsin’de bir kişi domuz gribinden kaybedilmiştir. Amerika Birleşik Devletleri’nde 2005 yılından Ocak 2009’a kadar olan dönemde 12 kişide domuz gribi saptanmış, bunlardan hiçbiri kaybedilmemiştir.
Domuz gribi insanlara hangi kaynaklardan bulaşmaktadır?
Domuz gribi insanlara genellikle enfekte domuzlardan bulaşmaktadır. Ancak domuzlar ile temasın olmadığı veya domuzların bulunmadığı bölgelerde de vakalar tanımlanmış ve bu son salgında bir şekilde domuz gribini alan insanlardan diğer insanlara hastalığın bulaşması ile yayılmaya başlamıştır. İnsandan insana bulaş genellikle yakın temas ile sınırlıdır. Hasta domuzların eti 700C pişirildiğinde domuz gribi virusu öldüğünden domuz eti yenmesi ile domuz gribi bulaşmaz.
Normalde insanlarda görülen gribin özellikleri nelerdir?
Ilıman iklimlerde mevsimsel grip vakaları genellikle kış aylarında görülür. İnfluenza virusu alındıktan 1-4 gün sonra hastalık belirti ve bulguları ortaya çıkar. İnfluenza virusu insandan insana virus içeren damlacıkların inhalasyonuyla bulaşır. Ancak influenza virusu ile kirlenmiş eller ve yüzeyler ile doğrudan temas sonucunda da bulaşma olabilir. Hastalar en çok hastalık belirtilerinin ortaya çıkmasından önceki 24 saat boyunca ve belirtilerin en yoğun bulunduğu dönemde (hastalık başlangıcından 5 gün sonrasına kadar) bulaştırıcıdır.
İnfluenza insanlarda yüksek ateş, yaygın miyalji (kas ağrısı), boğaz ağrısı, baş ağrısı, halsizlik, üşüme veya titreme, burun akıntısı, balgamsız öksürük bazen bulantı, kusma, ishal gibi belirti ve bulgular ile seyreder.
Domuz gribinin belirti ve bulguları nelerdir?
Genel olarak domuz gribinin belirti ve bulguları, mevsimsel gribin belirti ve bulgularına benzer. Ateş, uykuya meyil, iştahsızlık, öksürük, burun akıntısı, boğaz ağrısı, bulantı, kusma ve ishal domuz gribinin başlıca belirti ve bulgularıdır. Klinik tablo belirtisiz enfeksiyondan ölümle sonuçlanan ağır pnömoniye (zatürreye) kadar değişebilir. Domuz gribi virusu da mevsimsel influenza virusu gibi damlacık ve temas yoluyla yayılır.
Domuz gribinde dünyadaki son durum nedir?
Domuz orijinli yeni influenza A (H1N1) virusunun Nisan ayında Meksika’dan rapor edilmesinden sonra Amerika Birleşik Devletleri Hastalık Kontrol ve Önleme Merkezi (CDC) ve Dünya Sağlık Örgütü’nün 13 Mayıs 2009 tarihindeki raporlarına göre devam etmekte olan domuz gribi salgınında şimdiye kadar 33 ülkede 5728 vakada laboratuvar tetkiki ile kanıtlanmış (kesin) influenza A(H1N1) enfeksiyonu saptandığı bildirilmiştir.
Meksika’da 2059 kanıtlanmış vaka bildirilmiş, vakalardan 56’sı ölmüştür.
Amerika Birleşik Devletleri’nin 45 eyaletinde 3009 kanıtlanmış vaka bildirilmiş, vakaların 3’ü ölmüştür.
Kanada’da 358 kanıtlanmış vaka bildirilmiş, vakalardan 1’i ölmüştür.
Kosta Rika’da 8 kanıtlanmış vaka bildirilmiş, vakalardan 1’i ölmüştür.
Kanıtlanmış vakaların saptandığı diğer ülkeler ve vaka sayıları aşağıda gösterilmiştir. Bu ülkelerde ölüm bildirilmemiştir.
Arjantin (1), Avustralya (1), Avusturya (1), Almanya (12), Brezilya (8), Çin (3, vakalardan biri Hong Kong’dan bildirilmiştir), Danimarka (1), El Salvador (4), Fransa (13), Finlandiya (2), Guatemala (3), Hollanda (3), İngiltere (68), İrlanda (1), İsrail (7), İtalya (9), İsviçre (1), İsveç (2), İspanya (98), Japonya (4), Kolombiya (6), Kore (3), Küba (1), Norveç (2), Panama (29), Polonya (1), Portekiz (1), Tayland (2), Yeni Zelanda (7).
Hastalığın özellikle Amerika kıtasında yayılmaya devam etmesi nedeniyle önümüzdeki gün ve haftalar içerisinde vaka sayısının, hastaneye yatırılan vakaların ve ölümlerin artacağı beklenmektedir.
Dünya Sağlık Örgütü domuz gribi salgını nedeniyle seyahat sınırlaması önermemektedir.
Hasta kişilerin seyahatlerini ertelemeleri, hasta olarak dönenlerin ise uygun bir sağlık kuruluşuna başvurmaları önerilmektedir.
Domuz gribinin insanlar için üretilmiş aşısı var mıdır?
Halen insanları domuz gribinden koruyan bir aşı mevcut değildir. Bugün kullanımda olan ve her yıl yapılması önerilen, mevsimsel grip aşılarının domuz gribine karşı koruyucu olmadığı bilinmektedir. Domuz gribine karşı aşı üretilemesi mümkün ve önümüzdeki bir kaç aylık süreç içerisinde de aşının kullanıma girmesi beklenmektedir.
Domuz gribinin tedavisinde hangi ilaçlar kullanılabilir?
Mevsimsel influenza A virus enfeksiyonlarının tedavisi ve profilaksisi için ruhsat almış antiviral ilaçlar piyasada mevcuttur. Halihazırdaki domuz gribi salgınında, Amerika Birleşik Devletleri’nde domuz gribi saptanan vakalardan izole edilen virusların oseltamivir (Tamiflu) ve zanamivir (Relenza) adlı ilaçlara duyarlı oldukları bildirilmektedir ve gerekli görüldüğünde hastalığın önelnemsi ve tedavisi için kullanılabilirler. Her iki ilaçda ülkemizde bulunmaktadır.
Hastalığın yayılmasına karşı alınan öncelikli önlemler nelerdir?
Hastalığın yaygın olarak görüldüğü Amerika Birleşik Devletleri’nde toplumda ve okullarda öncelikle influenzanın yayılmasını önlemeye yönelik tedbirler almıştır. Bunlar hasta öğrenci, öğretmen ve diğer personelin erken tanımlanması, hasta kişilerin evlerinden dışarı çıkmaması (okula, işe gelmemesi), enfekte solunum yolu sekresyonlarının yayılmasını önleyici tedbirlerin alınması ve en önemlisi sık el yıkama şeklindedir.
Bulaşmaya karşı alınacak önlemler nelerdir?
İnfluenza esas olarak enfekte kişilerin öksürük, hapşırık sırasında çevreye yaydıkları damlacıklar ile başka kişilere bulaşır.
İnsanlar öksürürken veya hapşırırken burun ve ağzını bir kağıt mendille kapamalıdır. Kullanılan mendil çöp kutusuna atılmalıdır.
Eller sık olarak, özellikle öksürdükten veya hapşırdıktan sonra sabun ve su ile yıkanmalıdır. El temizliği için alkol bazlı el antiseptikleri de kullanılabilir.
Göz, burun ve ağza dokunulmamalıdır.
Hasta kişiler evlerinde kalmalıdır (gönüllü izolasyon).
Dr. Ali Bülent Cengiz, Dr. Ateş Kara
Hacettepe Üniversitesi Tıp Fakültesi
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Anabilim Dalı
Enfeksiyon Hastalıkları Ünitesi
