KARBONHİDRATLAR

Enerji kaynağı ve enerji deposu olan karbonhidratların vücudun yapısında ve çatı oluşumunda yapıtaşı olarak fazla bjr rolleri yoktur. Fakat kendileri yapıtaşı olmasalar bile, yakıt olarak verdikleri enerji birçok organın hayatlarını sürdürmesinde gereklidie.
Aslında bazı konuları anlatmak için fazla basitleştirmek zararlı olmaktadır. Mesela, organizmayı sobaya veya otomobile, karbonhidratları da yakıta benzetmek, basitliğinin getirdiği fayda yanında biraz da zararlı olmaktadır. Hangi soba ve otomobilde yanma olayı dışında yüzlerce, binlerce kimyasal olay cereyan eder? Hangi soba veya otomobil yakıttan bazı maddeleri ayırarak kendini yenilemede kullanır? Hangi soba veya otomobil bir karşı cins sobayla birleşip küçük bir yavru soba üretir? Şu halde, insan vücudunda besinlerin kullanılması yanmaya benzetilmemelidir. Oksidlenme bir yanmadır, doğru. Fakat canlı organizmalarda oksidlenmeyi aşan karmaşık olayların tümüne “metabolizma” denir.
Karbonhidratlar canlıların enerji metabolizmasında çok önemli yer tutarlar. Dünya yüzünde yaygın bulunmaları sebebiyle ucuz gıda kaynaklarından sayılırlar. Bu besinlerin dünya yüzünde yaygın olmalarını bitkilere borçluyuz. Güneş enerjisiyle bitkiler havanın kar-bondioksidini kullanarak karbonhidratları sentez ederler. Ot yiyici hayvanlar, bitkileri yiyerek hem kendi enerji metabolizmalarını düzenler, hem de kaynakları yağlara ve proteinlere dönüştürürler, insan koyun veya tavuk eti yediği zaman bitkilere muhtaç olmadığını sanır. Fakat bitkisel kaynaklar olmasaydı, hayvanlar da olmayacaktı. Dolayısıyla kutsalkitapların bitkilerden ve ot yiyici hayvanlardan o kadar sevgiyle söz etmesinin şaşılacak bir yanı yoktur.
Bitki hücreleri tarafından karbonik asidin suyla birleştirilmesinden oluştuğu için bu maddelere karbonhidrat denmiştir. Yeşil yapraklarda, gövdelerde, tohumlarda karbonhidrat vardır, üzüm mey-vasındaki karbonhidrat temsilcisi bir şekerdir. Bu şekere glikoz denir. Patateste, mısırda, buğdayda, arpada vb. karbonhidrat temsilcisi nişastadır, şeker pancarında sakkaroz adındaki (çayda kullandığımız) şeker türünden karbonhidrat bulunur. Bu bilgileri şu şekilde özetleyebiliriz:
• Bitkiler, karbonhidratları kendileri sentez ederler. Bunu yaparken havanın oksijeniyle toprağın suyunu kullanırlar. Bitkiler hayvanlara muhtaç değildir. Hayvanlar ve insan ise, bitkilere muhtaçtırlar.
• Ekmek, un, bütün şekerler, tahıllar, meyveler karbonhidrat kaynağı sayılır. Ekmekte ve diğer bitkisel besinlerde başka besin unsurları da vardır. Fakat ekmeğin nişastası yanında bitkisel protein kapsamı daha az önemlidir. Bu sebepten un, pasta, kek, bisküvi, çay şekeri, meyveler, pirinç pilavı, nohut, fasulye, mercimek vb. sayılınca, aklımıza bunların her şeyden önce karbonhidrat kaynağı oldukları gelir.

arbon, hidrojen ve oksijenden meydana gelen organik kökenli kimyasal . maddeler. Karbonhidrat molekülünde hidrojenle oksijen atomlarının sayı oranı 2/1′dir. Karbonhidratlar monosakaritler, disakaritler ve polisakaritler olmak üzere üç grupta toplanır.

Monosakaritlere örnek olarak glikoz ya da üzüm şekeri ve birçok .mey vada bulunan levüloz ya da fruktoz gösterilebilir. Başlıca disakaritler ise laktoz ya da süt şekeri, sakaroz ya da kamış şekeridir. Nişasta, glikojen ve selüloz ise en önemli polisakaritlerdir. Disakarit molekülü iki molekül monosakaritten bir molekül suyun ayrılması ile meydana gelir. Polisakarit molekülü ise çok sayıda monosakarit molekülünün birleşmesi ve bir molekül suyun ayrılması ile meydana gelir.

Ekmek, pasta, pirinç, patates bir polisakarit olan nişasta bakımından zengin besin kaynaklarıdır. İncir, hurma, üzüm gibi çok tatlı meyvelerde ise bol miktarda monosakarit bulunur.

Karbonhidratlar, proteinlere ve yağlara göre insanın beslenmesinde miktar bakımından daha ön planda gelirler. Gerçekten de karbonhidratlar ekmek, pasta, pirinç, patates gibi çok tüketilen ve daha ucuz olan besinlerde çok boldur. Bu yüzden karbonhidratlarla sağlanan kalori, proteinlerle ya da yağlarla sağlanan kaloriye göre daha ucuza gelir. Karbonhidratların sindirimi proteinlerin ve yağlarınkinden daha kolaydır. Karbonhidratlar olmadan, kas büzülmesi ve bunun sonucu hareket, yani fiziksel etkinlik meydana gelmez.

Yağlar gibi karbonhidratlar da insan organizmasına enerji sağlarlar. Bununla birlikte enerji bakımından yağlarla karbonhidratlar arasında fark vardır. Örneğin 1 gr. yağın yanması ile 9,3 kalori açığa çıkarken, 1 gr. karbonhidratın yanmasından sadece 4,1 kalori açığa çıkar. Ancak karbonhidrat bakımından zengin besinlerin yağlara göre daha ucuz oluşu göz önünde tutulacak olursa, karbonhidratların yanması ile açığa çıkan enerjinin, yağların yanması ile açığa çıkan enerjiden daha ucuza geldiği anlaşılır.

Besinler yolu ile vücuda giren karbonhidrat miktarı, günlük enerji ihtiyacını aşarsa, fazla karbonhidrat yağa dönüşür ve deri altı dokusu ile iç organların etrafından birikir. Bu yüzden, vücutları yağlanma eğilimi gösterenlerin, ekmek, pasta, patates gibi karbonhidrat bakımından zengin besinleri yemekten kaçınmaları gerekir. Buna karşılık herhangi bir nedenle aşırı derecede zayıflamış olup, kilo almaları gerekenlerin ise bol karbonhidratlı besinler yemeleri gerekir.

Pankreas yetersiz miktarda ensülin hormonu salgıladığında, organizma besinlerdeki karbonhidratları yakamaz ve bu nedenle karbonhidratların enerji verici özelliklerinden yararlanamaz. Bunun sonucu vücutta şeker hastalığı başgösterir.