SARILIK

Sarılık nedir?
Sarılık, göz aklarının, dil altı, yanak içi gibi organların ve derinin sarı renge boyanmasıdır. Bu san renk, b’ilirubin ismini verdiğimiz bir maddenin kanda artmasıyla oluşur. Bilirubin artışının seviyesine göre, önce göz aklarımızda ve örtücü zarlarda, sonraları ise gözlerimizle birlikte deride sarı renk görülür. Sarılığa sebep olan hastalıklara göre deri rengi saman sarısı, kırmızımsı sarı, yeşilimsi sarı ve hatta siyaha çalan koyu sarı olabilir. Sarılık bir kere olup bir müddet sürdükten sonra geçebilir, azalıp çoğalmalar gösterebilir, tamamen geçtikten sonra nüksedebilir veya süreklilik kazanabilir. Bir kişide sarılık olduğunu, özellikle göz aklarında sarılık olup olmadığını anlamak için, göz aklarına gün ışığında bakmak gerekir. Ayrıca, şahsın deri renginin normaldeki koyuluğu, göz aklarının beyazlığının derecesi ve kanlı olup olmayışı gibi faktörler sarılığın doğru olarak tanınmasında zorluk yaratabilirler.

Sarılık neden olur?
Sarılığın çok çeşitli nedenleri vardır. Kendisi bir hastalık değildir, çeşitli hastalıklar sırasında ortaya çıkan bir belirtidir. Hastalığın bir habercisidir. Bu hastalıklar başlıca üç grupta toplanabilir.
I. Kanda bilirubin maddesinin fazla yapılması (bazı kan hastalıkları) veya yapılmış normal miktarlarda bilirubinin karaciğer tarafından kandan temizlenmesi veya safra yollarına atılması sırasında gelişecek bozukluklar (doğumsal, çoğu kere derinin sarı renge boyanmasından başka şahısa hiçbir zarar vermeyecek ve ömür boyu azalıp çoğalarak sürecek hastalıklar).

Karaciğer hastalığına bağlı sarılıklar (Bak, Karaciğer Hastalıkları bölümü).
Safra yollarının tıkanmasına bağlı sarılıklar (Bak, Safra Kesesi ve Safra Yollarının Hastalıkları).

Sarılık durumunda ne yapmalıyız?
Sarılık acil bir durum mudur?
Sarılık bir istisnai durum haricinde acil bir durum değildir. Doktor sanlıklı bir hastanın neden dolayı sarardığını hastayı muayene ederek, idrar ve kan tahlilleri yaparak ve gereğinde karaciğer ve safra yollarını ultrasonografi, bilgisayarlı tomografi, karaciğer biyopsisi, safra yolları ve safrakesesinin çeşitli yöntemler uygulanarak çekilen filmleri gibi tetkikler uygulanarak teşhis edecektir ve tüm bu tetkikler için bir süre geçebilecektir (Bak. Sindirim Sistemi Hastalıklarında Uygulanan Tanı Yönemleri bölümü). Bu dönem içinde hasta mutlaka tüm vaktini yatakta istirahatle geçirmelidir. Teşhis konulana kadar yorulabileceği her türlü davranıştan vazgeçmelidir. Günümüzde doktor, kesin teşhisi koymadan hastayı gelişigüzel ilaçlar vererek tedavi etmekten kaçınmaktadır, sanlıklı bir hastanın da, doktoru hastalığına kesin teşhisi koymadan ve uygun gördüğü ilaçları vermeden önce, kendi bildiğine, komşusuna iyi gelmiş diye ilaç almaması veya acı kavun gibi çeşitli bitkilerden faydalanarak sarılığını gidermeye çalışmaması gerekir. Sarılık sırasında hasta olan karaciğer her ilacı alabilecek kudrette değildir. Bazan hiç ilaç vermeden karaciğeri kendi haline bırakıp kendi kendisini toparlamasını beklemek de doktor tarafından uygulanabilecek geçerli bir tedavi yolu olabilir. Yine biliyoruz ki, başka hastalıkların tedavisi sırasında doktor tarafından verilecek ilaçlar bir yan tesir olarak sarılık da yapabilir. Bu nedenlerle doktor vermeden ilaç almamalı prensibini benimsemeliyiz. Bu tabii ki tüm hastalıklar için de geçerli, çok önemli bir kaidedir.

vücut kestirilerek sarılık tedavisinin yapılmasının da bilimsel hiçbir tarafı olmadığı gibi, vücudu kesilen sanlıklı hastadan akacak kan, kendisiyle yakın temasta bulunan çevresindekilere sürülecek olursa, onlara sarılığın bulaşmasına da sebep olabilir.

Sarılıkta beklemeden acil tedavi uygulanacak durum,sarılığın üşüme ve titremeyle çok yükselen ateş, değişik şiddetlerde karın ağrısı ile birlikte olduğu durumdur. Bu durumda acilen doktora başvurulmalıdır. Böylesi bir durumda, sarılıktan safra yolları ve kesesinin iltihabı sorumlu olabilir ve tedavisinde cerrahi tedavi de gerekebilir (Akut kolanjit, bak, safrakesesi ve Safra Yollarının Hastalıkları). Benzer bir tabloyu on yılı aşan bir süre günde en az bir küçük şişe rakıveya eşdeğer miktarlarda alkol alan kimsede de görebiliriz ve sarı-lıklı, ateşli ve karın ağrılı bu tablodan karaciğer iltihabı (Akut alkolik hepatit, bak, Karaciğer Hastalıkları bölümü) sorumludur. Bu benzer iki durum arasında doktor doğru tanıyı koyacak ve gereken tedaviye başlayacaktır.

Sarılık bulaşıcı mıdır?
Sarılık yapan birçok neden arasında, virüs denilen mikroplara bağlı sarılıklar (A tipi, B tipi, ne A ne B tipi, Delta tipi hepatit ‘karaciğer iltihabı’ yapan) çeşitli yollardan bulaştırıcıdırlar (Bak, Hepatitler). Diğer sarılık nedenleriyle oluşan hastalıklar bulaşıcı değillerdir. Sarılığın bulaştırıcı olup olmaması konusunda doktorunuz sizi uyaracaktır.

Bebeklerin çoğunda doğumdan sonraki iki-dört gün içinde cildin ve göz akının sarılaşmasıyla beliren  sarılık oluşur. Bunun nedeni geçici olarak bilirubin pigmenti oluşumudur. Bilirubin yaşlı kırmızı kan hücrelerinin ölmesi esnasında oluşur ve karaciğer tarafından temizlenir. Bu işlem yeni doğmuş bebeklerde başlangıçta iyi çalışmaz ve sarılık oluşur, ama zamanında doğanlarda 7 gün, erken doğanlarda 14 gün içinde geçer. Anne sütüyle beslenen bebeklerde sarılık iki hafta sürebilir ya da kaybolduktan iki üç hafta sonra yeniden oluşabilir ve dört aylığa dek devam edebilir.
Bununla birlikte, bazı bebeklerdeki sarılık ciddi ama tedavi edilebilir bir karaciğer hastalığını işaret edebilir. Bu durumda tahlil yapılır ve gerekiyorsa tedaviye başlanır.

Şu durumlarda hekime başvurulmalıdır:

Doğumdam sonraki 24 saat içinde sarılık başlamışsa;
İki haftanın sonunda sarılık düzelmemişse;
Bebeğin dışkısı çok açık renk, idrarı ise koyu renkte ise.