ŞEKER HASTALIĞI (DİABETES MELLİTUS)

Tarihçe
Yaklaşık ikiDin yıldan beri bilinen şeker hastalığına ilk.olarak di-abet adını veren, M.s. birinci yüzyılda Kapadokya adı verilen Kayseri çevresinde yaşayan Romalı bir hekim olan Arateus’tur. Arateus hastalığı tarif ederken “Bu esrarengiz dert, kolların, bacakların ve etlerin eriyerek idrara dönüşmesidir” ifadesini kullanmıştır. Orta çağda yaşayan ibni Sina da şeker hastalarının idrarları kaynatılarak buhar-iaştırılırsa kahverengi, bir artık kaldığını gözlemlemiştir. Şeker hastalarının idrarlarının tatlı olduğunu tadarak tespit eden Thomas Willis, onyedinci asrın sonlarına doğru, bu hastalığa ilk defa şekerli diabet (diabetes mellitus) adını vermiştir. Hastalığın pankreasla ilgisi, 1889 yılında Minkovvski’nin pankreasını çıkarttığı bir-köpekte şeker hastalığının ortaya çıkması ile anlaşılmıştır. 1921 yılında Toronto’da Banting ve Best adlı iki araştırıcının insülini bulmalarıyla hastalığın daha iyi anlaşılması mümkün olmuştur, insülinin keşfi yirminci yüzyılın en önemli buluşlarından biri olup, bulunmasından iki sene sonra bütün dünyada şeker hastalarının tedavisinde kullanılmaya başlamıştır.

Tanım
şeker hastalığı, kanda şeker seviyesinin yükselmesi ve idrara geçmesi ile karakterize, süreğen (kronik) bir hastalıktır. Hastalığın en önemli göstergesi kanda şeker yüksekliğinin gösterilmesi olmakla beraber şeker hastalığı sadece şeker yüksekliğinden ibaret değildir. Hastalığın esas nedeni, pankreas iç salgı bezinden salgılanan insüiin hormonunun eksikliğidir. Bu eksiklik insülinin hiç yapılamaması şeklinde olabilir veya insüiin yapılmaktadır, fakat kana salgılanmasında bir bozukluk vardır. Bazen de insüiin normal salgılandığı halde, dokulardaki etkisini engelleyen etkenlerden dolayı kan şekeri yükselmektedir, şeker hastalığının yalnız şeker metabolizmasını ilgilendiren bir hastalık olduğu izlenimi varsa da, gerçekte insüiin yetersizliğine bağlı olarak yağ ve protein metabolizmalarında da aksamalar olmaktadır.
şeker hastalığının sıklığı
Şeker hastalığı oldukça sık görülen bir hastalıktır. Yaşlanma ile görülme sıklığı artmakta ve gittikçe yaygınlaşmaktadır. Bunun nedenleri arasında ortalama ömrün artışı en önemli etkendir. Buna bağlı olarak şeker hastalarının da ortalama ömürleri uzamakta, toplumda daha fazla şeker hastası bulunmaktadır. Olanakların artışı, şeker hastalığının ortaya çıkışını hazırlayan önemli etkenlerden biri olan kilo artışına neden olmaktadır. Ayrıca hastalığın ailesel, kalıtsal geçiş özelliği de mevcuttur.
Türkiye’de şeker hastalığı sıklığının tespiti ile ilgili sistematik çalışmalar, kitle taramaları şeklinde Prof. Dr. celal Öker tarafından başlatılmış ve Cerrahpaşa Tıp Fakültesi ile Türk Diabet Cemiyeti’nin ortak çalışmaları ile sürdürülmüştür. Bu çalışmaların sonuçlarına göre:
1- Türkiye’de idrarlarında şeker tespit edilen kişilerin oranı, cinsiyet ve yaş ayrımı yapılmaksızın % 1.5-2 arasındadır.
2- İdrarında şeker tespit edilen bu kişilerin ancak yarısı aşikâr şeker hastasıdır. Yani Türkiye’de şeker hastalığı sıklığı yaklaşık % 1 olarak kabul edilebilir.
Bu sıklık dünya ortalamasına uygunluk göstermektedir.

Koroner arter hastalıklarında önemli risk faktörlerinden birisidir. Diabet vücuttaki büyük ve orta çaptaki damarlarda olduğu gibi küçük çaplı arterlerde harabiyet yapar. Beyin, böbrek, göz arterlerinde olduğu gibi kalp damarlarında da bozukluklar meydana getirir, özellikle kandaki şeker seviyesinin kötü kontrol altında olduğu vakalarda kandaki kolesterol de yükselmekte ve riski artırmaktadır. Ayrıca diabetli kişilerde kanda trombositlerin birbirine yapışması ve pıhtı teşekkülü daha kolay olmaktadır.

Şişmanlık koroner arter hastalığının meydana gelmesinde indi-rekt etkilidir. Zaten bu kişilerin kandaki kan ve şeker oranları fazla, arter basıncı yüksektir. Bu şekilde şişman kişiler birçok risk faktörünü bir arada taşımaktadırlar.
Fiziksel aktivitenin koroner arter hastalığında koruyucu bir etkisi olduğu ispatlanmıştır. Düzenli günlük egzersizlerinin kan kolesterolünü azalttığı, arter basıncını kontrol altına alabildiği bildirilmektedir.
Hareketsiz yaşantının ise sedanter hayat hastalığı hazırlayıcı bir faktör olduğu kabul edilmektedir.   .
Hormonal faktörlerden tiroid beynin az çalışması ve oral doğum kontrol hapı kullanılması birer risk faktörü olarak kabul edilmektedir.

Günlük yaşamdaki stressler, sosyo-ekonomik ve çevre faktörleri ve kişilik yapısı koroner arteriyosklerozu hazırlayıcı risk faktörleridir, özellik emosyonel stresler miyokard infarktüsüne sebep olabi-lirler.Hiddet, korku, ağır üzüntü ve sevinç kalbin işini ve duyarlılığını artırır. Fiziki egzersiz yapılmış gibi çarpıntı, arter basıncında yükselme görülür. Koroner arter hastalığı işadamlarında, idarecilerde ve sinirli kişilik yapısına sahip olanlarda daha çok görülmektedir. Psikolojik yapılarına göre insanlar tip A ve tip B diye iki gruba ayrılmaktadır. Yapılan araştırmalarda tip A’da tip B’ye göre koroner arter hastalığının iki kere fazla olduğu ortaya çıkarılmıştır. Tip A kişilik yapısına sahip kişiler; sinirli, agresif, çok çabuk kızan, hiperaktif, uyumsuz ve huzursuz kişilerdir.
Ağır üzüntüler, çok sevilen bir yakının ölümü, iş değiştirilmesi, iş ve büyük miktarda para kaybı, boşanma gibi psikolojik stresler de birer sebep olarak gösterilmiştir.

Bütün bu faktörlerin yanında soğuğun damarlarda ani spazmlar yaparak hastalığı meydana getirici etkisi vardır.
Ayrıca hiperürisemi de (gut hastalığı) arteriosklerosisde bir risk faktörüdür. Kanda ürik asid seviyesi yüksek olan hastalar hiçbir şikâyet olmasa bile özel diyete alınmalı ve gerekli tedavisi verilmelidir.