Hemipleji

Hemipleji

İnme sonucu ortaya çıkan yarım felç. Özellikle yaşlı insanlarda görülen bu tehlikeli hastalıkta vücudun yarısı bütün işlevini yitirir. İstemli kaslarla ilgili olarak beliren bu hareketsizlik hali, yazı yazma, düğme ilikleme, saç tarama, yürüme gibi işleri güçleştirir ve hatta imkansızlaştırır.

Geçici bir süre için yüz ifadesi tuhaflaşır; ağız çarpılır; salya akar, çiğneme ve yutmada zorluk çekilir; ses kısıklaşır. Hemiplejili insanlar yürüyüşlerinden tanınırlar; tahta gibi cansız görünen felçli bacak yürürken kalçadan sallanır; ayak sarkar ve baş parmak sürüklenir.

Hemiplejinin belli başlı özelliklerinden biri, vücudun felce uğrayan yanındaki kasları hareket ettiren sinirlerin zedelenmesi ve buna bağlı olarak kasların düzensiz hareket etmesidir. Sinir sisteminin bir bölümü işlevini gerektiği gibi yerine getiremeyince, öbür bölümlerin çalışması da aksar.

Hemiplejide, bu durum zayıf kaslardaki sertleşme ve güç artışıyla ortaya çıkar. Vücudun hemiplejiden etkilenen yanında ani seğirmeler görülür. Refleksler incelenirse kaslardaki gücün arttığı saptanır. Ayrıca ayağın tabanına vurularak elde edilen Babinski belirtisi veya taban refleksinde ayak baş parmağı normal olarak aşağıya doğru hareket ederken, kasılmak hemiplejide yukarı kalkar.

Hemiplejili hastalar, bazı kasları daha güçlü olduğundan anormal duruş biçimleri alırlar. Örneğin felçli kol vücuda daha yakın durur, dirsek bir dik açı yapar, bilek ve ve parmaklar bükülür. Bu anormal duruşun yerleşmesinin önlemek çok önemlidir. Aksi halde kol veya bacağın hareketsiz ve iş göremez duruma gelmesi kaçınılmazdır.

Sarsaklık ve hareket güçlüğü her zaman kasların zayıflığına bağlı değildir. Hemiplejili bir hasta, kimi kez kolunun veya bacağının ne durumda olduğunu algılayamaz duruma gelebilir. Hemipleji, vücudun en fazla işe yarayan (sağ el kullananlarda sağ) yanını etkilerse konuşmada güçlük baş gösterir ve hasta kullanmak istediği sözcükleri bulamaz. İnmeden hemen sonraki günlerde belirtiler çok belirgin olduğu halde, birkaç gün sonra zedelenen beyindeki şişliklerin, azalmasına bağlı olarak biraz düzelme görülür.

Hemiplejinin çeşitli nedenleri vardır. Beynin, felce uğrayan bacakla ters yandaki bölümünün zedelenmesi hemiplejiye yol açar. Bu zedelenme çoğunlukla, beyin atardamarlarından birinin hastalıklı bir damarda oluşan bir kan pıhtısıyla tıkanması yüzünden ortaya çıkar. Ayrıca, bir damar hastalığı veya tansiyon yüksekliği, veya kaza sonucu meydana gelen beyin kanamaları da hemiplejiye yol açabilir. Baş ağrısıyla birlikte görülen ve yavaş ilerleyen hemiplejinin nedeni, beyindeki bir ur da olabilir. Bu tür hemiplejilerle, beyin kanamalarının yarattığı hemiplejiler ameliyatla giderilebilir.

Öbür hücrelerin tersine, zedelenen sinir hücreleri kendilerini yenileyemediklerinden merkezi sinir sisteminde meydana gelen bir zedelenmenin onarılması olanaksızdır. Böyle durumlarda izlenebilecek en doğru yol, haftaya sakatlığına rağmen, hayattan zevk almayı, yararlı olmayı ve kötümserliği yenmeyi öğretmektir.

Fizik tedavisi uzmanının tedavide güttüğü başlıca amaç, felçli kaslar üzerinde alıştırmalar yaparak, sakatlığı yaratan istemsiz kasılmaların artmasını önlemek ve kasların diğer etkinliklerini geliştirerek hastanın karşılaştığı güçlükleri yenmesine yardımcı olmaktır. İlerleme çok yavaş olacağından tedavi süresince hastaya cesaret verilmelidir. Bu tip felçlerin en ağırı bile zekayı etkilemez.

Küçük çocuklarda gömülen hemiplejiye çoğunlukla beyin felci teşhisi konur ve beyin zedelenmelerinin nitelikleri her zaman anlaşılmaz. Ancak çocuk felçlerinin çoğu güç doğumlar ve annede gebelik döneminde ortaya çıkan bozukluklar yüzünden meydana gelir. Doğum sırasında dölüt annenin kalçasından geçerken beynine giden kan akımı aksayabilir ve sinir hücreleri oksijen alamaz.

Ayrıca bazı doğumlarda, bebeğin başına yapılan basınç sonucunda kafatasındaki küçük damarlar çatlar ve iç kanama hemiplejiye yol açar. Doğuştan hemipleji veya diplejinin (vücudun her iki yanında da kasılma görülmesi), çocuğun ana dölyatağında bulunduğu sırada ortaya çıkan anormalliklerin bir sonucu olduğu sanılmaktadır. Kalıtım veya metabolizmayla ilgili bu anormallikler, bebeğin sinir hücrelerini etkiler. Bu hastaların çoğu iyi eğitim görürlerse, normal bir yaşam sürdürürler. Beynin çok zedelendiği durumlarda hemipleji anormal hareketler, zeka geriliği veya sarayla birlikte görülür.