Kalsiyum
Kalsiyum
Metabolizmada ve kemik oluşumunda önemli rol oynayan bir mineral. Yetişkin bir insanın vücudunda bir kilodan fazla kalsiyum vardır. Bunun hemen .hepsi kemiklerde kalsiyum fosfat kristalleri halinde bulunur. Kemik vücut tarafından sürekli olarak yenilendiğinden kalsiyumlu besin yenmesi çok önemlidir. Bu mineral başlıca süt ve peynir ile yoğurt gibi süt ürünlerinde bulunur.
Kanda, her zaman bir miktar kalsiyum bulunur. Kandaki kalsiyum miktarı kalsitonin ve paratiroit hormonları tarafından ayarlanır. Bu hormonlar aynı zamanda kalsiyumun kandan kemiğe ve kemikten kana iletimini de sağlarlar. Kalsiyum kemik oluşumundan başka kanın pıhtılaşması ve kasların sinirler yardımıyla uyarılmasında da kullanılır.
Kalsiyum kandaki pıhtılaştırıcı etkenlerin fibrin maddesini oluşturması sırasında önemli bir rol oynadığından, pıhtılaşma için kalsiyum gereklidir. Kas kasılmalarında, sinirlerden kaslara uyarı gelirken, kalsiyum nemlendirici bir etki gösterir. Bu nedenle kanda ya da diğer vücut sıvılarında yeteri kadar kalsiyum bulunmaması halinde, kaslar kolayca uyarılır ve gereğinden çok kasılırlar. Bu duruma tetani denir.
Beslenmeyle ilgili kalsiyum yetersizliğine dünyanın hiç bir yerinde rastlanmamaktadır. Alınması gereken günlük kalsiyum miktarının, (yaşa göre günde yarım gram ile bir gram arası; gebelikte ve emzirme döneminde biraz daha fazla) düşük olduğu yerlerde bile kalsiyum yetersizliği görülmemesi, alınan kalsiyumun yetersiz olduğu durumlarda, bağırsakların soğurma işlemini daha iyi yapmalarına bağlanmaktadır. Kalsiyumun gerektiği gibi soğurulmasını ve kullanılmasını sağlayan D vitaminidir. Bu nedenle D vitamini yetersizliğinin söz konusu olduğu hallerde ortaya çıkan bozukluklar, kalsiyum metabolizmasının aksamasına bağlanır.
Annenin gebelik döneminde, çocuğun gelişmekte olan kemiklerinin kalsiyum ihtiyacını gidermek, emzirme döneminde de bu mineralin sütte bol miktarda bulunmasını sağlamak için normalden fazla kalsiyum alması gerekir. Vücudun bu şekilde harcadığı kalsiyum, annenin kanından gelmekte ve kana da kemikler tarafından iletilmektedir. Bu nedenle bir kadının emzirme döneminde kemiklerinin sağlığını koruyabilmesi için yeteri kadar kalsiyum alması gerekir.
Emzirme dönemindeki aşırı kalsiyum tüketimi nedeniyle tehlikeli bir sonucun ortaya çıkması yaygın bir durum değildir. Ancak sürekli olarak yetersiz kalsiyum alan ve özellikle kısa süre içinde birkaç çocuk doğuran kadınlarda, osteomalasi (kemiklerde kalsiyum azalması sonucu yumuşama) olarak bilinen durum görülür.
Kalsiyumun Görevleri:
1. Kemik ve dişlerin yapı taşıdır.
2. Kaslardaki kasılmadan sorumludur.
3. Sinir iletimi için gereklidir.
4. Enzimlerin çalışmasında görev alır.
5. Kan basıncının düzenlenmesinde yardımcıdır.
6. Elektrolit dengesinin sağlanmasında görev alır.
Kalsiyum gereksinimi yaşa, cinsiyete ve bazı dönemlere göre değişebilmektedir. Günlük gereksinim RDA ‘ya göre; 1-10 yaş grubu çocuklarda ve 25 yaş üzeri yetişkinlerde 800 mg., 11-24 yaş grubu arasındakiler için 1200 mg. dır. Yaşlı insanlarda, kadınlarda hamilelik ve menopoz dönemlerinde bu oranlar 1500 mg. ve üzerine çıkabilmektedir.
Sporcuların günlük kalsiyum gereksiniminin spor yapmayanlara oranla daha fazla olduğu belirtilmektedir. Dayanıklılık, kuvvet ve hıza dayanan spor dallarında günlük kalsiyum gereksinimi 1500 – 2500 miligrama yükselebilmektedir.
Sporcular, kalsiyumun en zengin kaynaklarından olan süt veya türevlerine günlük diyetlerinde mutlaka yer vermelidirler. Günlük tüketilecek iki su bardağı kadar süt veya yoğurt iki kibrit kutusu kadar beyaz peynir 700 mg. kadar kalsiyum sağlar.
Kalsiyum Emilimini Güçleştiren Etmenler:
1. Diyetteki posanın çokluğu emilimi azaltır.
2. Kalsiyum, fosfor dengesinin bozulması (Fosforun fazla tüketilmesi.).
3. Çinko ve alüminyum alımının artması.
4. Fazla protein tüketimi (Protein miktarı arttıkça idrarla kalsiyum atımı da hızlanmaktadır.)
5. D vitamini ve güneş ışınları kalsiyum emilimini arttıran önemli bir etmendir.
Kaynakları:
İnek sütü, Koyun sütü, Yoğurt, Kaşar peyniri, Beyaz peynir, Pekmez (üzüm) Fındık Kuru fasulye,Nohut, Mercimek, Soya fasulyesi, Kuru kayısı
