Karbonhidratlar
KARBONHİDRATLAR
Enerji kaynağı ve enerji deposu olan karbonhidratların vücudun yapısında ve çatı oluşumunda yapıtaşı olarak fazla bjr rolleri yoktur. Fakat kendileri yapıtaşı olmasalar bile, yakıt olarak verdikleri enerji birçok organın hayatlarını sürdürmesinde gereklidie.
Aslında bazı konuları anlatmak için fazla basitleştirmek zararlı olmaktadır. Mesela, organizmayı sobaya veya otomobile, karbonhidratları da yakıta benzetmek, basitliğinin getirdiği fayda yanında biraz da zararlı olmaktadır. Hangi soba ve otomobilde yanma olayı dışında yüzlerce, binlerce kimyasal olay cereyan eder? Hangi soba veya otomobil yakıttan bazı maddeleri ayırarak kendini yenilemede kullanır? Hangi soba veya otomobil bir karşı cins sobayla birleşip küçük bir yavru soba üretir? Şu halde, insan vücudunda besinlerin kullanılması yanmaya benzetilmemelidir. Oksidlenme bir yanmadır, doğru. Fakat canlı organizmalarda oksidlenmeyi aşan karmaşık olayların tümüne “metabolizma” denir.
Karbonhidratlar canlıların enerji metabolizmasında çok önemli yer tutarlar. Dünya yüzünde yaygın bulunmaları sebebiyle ucuz gıda kaynaklarından sayılırlar. Bu besinlerin dünya yüzünde yaygın olmalarını bitkilere borçluyuz. Güneş enerjisiyle bitkiler havanın kar-bondioksidini kullanarak karbonhidratları sentez ederler. Ot yiyici hayvanlar, bitkileri yiyerek hem kendi enerji metabolizmalarını düzenler, hem de kaynakları yağlara ve proteinlere dönüştürürler, insan koyun veya tavuk eti yediği zaman bitkilere muhtaç olmadığını sanır. Fakat bitkisel kaynaklar olmasaydı, hayvanlar da olmayacaktı. Dolayısıyla kutsalkitapların bitkilerden ve ot yiyici hayvanlardan o kadar sevgiyle söz etmesinin şaşılacak bir yanı yoktur.
Bitki hücreleri tarafından karbonik asidin suyla birleştirilmesinden oluştuğu için bu maddelere karbonhidrat denmiştir. Yeşil yapraklarda, gövdelerde, tohumlarda karbonhidrat vardır, üzüm mey-vasındaki karbonhidrat temsilcisi bir şekerdir. Bu şekere glikoz denir. Patateste, mısırda, buğdayda, arpada vb. karbonhidrat temsilcisi nişastadır, şeker pancarında sakkaroz adındaki (çayda kullandığımız) şeker türünden karbonhidrat bulunur. Bu bilgileri şu şekilde özetleyebiliriz:
• Bitkiler, karbonhidratları kendileri sentez ederler. Bunu yaparken havanın oksijeniyle toprağın suyunu kullanırlar. Bitkiler hayvanlara muhtaç değildir. Hayvanlar ve insan ise, bitkilere muhtaçtırlar.
• Ekmek, un, bütün şekerler, tahıllar, meyveler karbonhidrat kaynağı sayılır. Ekmekte ve diğer bitkisel besinlerde başka besin unsurları da vardır. Fakat ekmeğin nişastası yanında bitkisel protein kapsamı daha az önemlidir. Bu sebepten un, pasta, kek, bisküvi, çay şekeri, meyveler, pirinç pilavı, nohut, fasulye, mercimek vb. sayılınca, aklımıza bunların her şeyden önce karbonhidrat kaynağı oldukları gelir.
