Safrakesesi Hastalıkları

SAFRAKESESİ VE SAFRA YOLLARININ HASTALIKLARI

Safrakesesi, karaciğerin sağ bölümünün altında, kendine ait bir yuvada oturur. Kendisine ait bir kanalla içindeki safrayı karaciğerden gelen safra yollarına döker, safrakesesi ve karaciğerden gelen safra yollan birleşerek Koledok kanalı ismini alır ve onikiparmak bağırsağına bağlanır. Böylece safra, bağırsağa kadar taşınmış olur.
Safrakesesinin en önemli gö’evi (Bak karaciğer hastalıkları bölümü) safrayı depolamak ve ihtiyaca göre de safrayı bağırsaklara pompalamaktır.

Safrakesesi tembelliği nedir?
çeşitli sindirim sistemi şikâyetleri olan hastalarda, bu şikâyetleri izah edecek elle tutulur bir veri bulunmadığı takdirde, “safrakesesi tembelliği”, “gastrit”, “kolit” gibi tanılar konulabilmektedir. “Gerçek gastrit ve gerçek kolit nedir?” suallerinin cevabı ilgili bölümlerinde verilmiştir.

Gaz, şişkinlik, zaman zaman karnın sağ üst bölgesinde ağrı, bulantı, gibi şikâyetleri olan hastalarda, safrakesesi tembelliği tanısı da konulabilmektedir. Ağızdan alınan ilaçla ertesi gün çekilen safrakesesi filminde taş görülmemiştir. Safrakesesi, uyarıcı yemeği yedikten sonra iyi boşalmamıştır. Bu niteliklerinden dolayı da safrakesesinin tembel olduğu düşünülmüştür, safrakesesi tembel tanısı alıp da bunu kabullenen hastaların çoğunda böyle bir tembellik söz konusu değildir ve hastaların şikâyetlerini izah edecek bir sebep olamaz.
Dikkat: Eğer d) ağızdan alınan ilaçla ertesi gün çekilen safrakesesi filmi yöntemine uygun çekilmişse ve safrakesesi filmlerde net olarak götürebiliyorsa, (2) başka teknikler kullanılarak yapılan ilave tetkiklerde de (ultrasound gibi…) safrakesesinde taş gösterilememiş-se, böyle bir safrakesesi çok büyük bir ihtimalle, normaldir. Tembellik ve iltihaplı yakıştırmaları doğru olmayabilir.

Gerçekten tembel safrakeseleri var mıdır?
Evet vardır, ülser nedeniyle veya başka hastalıklar nedeniyle kullanılan birtakım ilaçlar alınırken, vagus sinirinin değişik teknikler kullanarak kesilmesini gerektiren bazı mide ameliyatlarından sonra (vagus sinirinin kesilmiş olmasına bağlı), onikiparmak bağırsağını devre dışı, kör bir boşluk şeklinde bırakan bazı ameliyat tekniklerinden sonra safrakesesi tembelleşir. Ancak bu durumlarda, belki belli bir süre sonra yeniden eski kasılma gücünü elde edebilir, uzun süre aç kalanlarda safrakesesi tembelliği de oluşur, çünkü safrakesesi şahıs beslenmediği için uyarılmamakta ve kasılmamaktadır. Şeker hastalığı olanlarda safrakesesi tembeldir. Sindirim sisteminden salgılanan hormonlar da safrakesesini tembel yapabilir. Bu gibi durumlar dışında, safrakesesine tembeldir, çalışmıyordur derken çok ihtiyatlı olmamız gerekmektedir.

Safrakesesi tembelliğinde safrakesesinln ameliyatla çıkartılması bir tedavi yolu mudur?
Safrakesesi tembelliği tanısı gerçek olsa bile safrakesesi öyle kolay feda edilecek bir organ değildir. Böylesine basit nedenlerle saf-rakesesinin çıkartılması herhalde doğru olmayacaktır.

Safrakesesi iltihabı ne demektir?
safrakesesinin boşalması bozulacak olursa-ki bu %90 dolaylarında safrakesesi taşının safrakesesi kanalını tıkamasıyla olur— safrake-sede birikmeye başlar ve ağrıya neden olur. Bu biriken ve boşalamayan safra iltihaplanır ise (belirli bir süre sonra iltihaplanması kaçınılmazdır) safrakesesi iltihabı söz konusu olmaya başlar. Bu takdirde hastada safrakesesi kanalının tıkanık olmasına bağlı gelişen ağrı, hazımsızlık gibi şikâyetlerin yanına ateş ve safrakesesi muayenesi sırasında hastanın hissedeceği ağrı da eklenir, iltihap, safrakesesi duvarını tümüyle istila edecek olursa, çok şiddetli ağrılı ve çok yüksek ateşli bir tablo ortaya çıkacaktır. Böylesi saf rakesesi delinebilecek ve karın zarı iltihabına yol açabilecektir (ağrı şekil değiştirir ve taş gibi sert bir karın ile birlikte bütün karına yayılan ağrı, gaz çıkartamama, bulantı ve kusma gibi bağırsak felci belirtileri de olabilir). Yine böyle bir safrakesesi, bağırsakla yapışıp içindeki taşı ve iltihabı bağırsağa dökebilecektir (bir nevi rahatlama getirebilecektir).

Safrakesesi kanalının taşla tıkandığı ilk başlangıç halinden, bir gün önce ağızdan alınan ilaçla çekilen safrakesesi flminde safrakesesinin dolmamasıyla şüphelenilir. Ultrasound tetkiki bu durumu hemen ortaya çıkaracaktır. Yine doktorunuzun isteyebileceği daha değişik tetkikler olabilir. Böyle bir durum tespit edildiğinde, tedavi cerrahidir. Durum bu safhanın daha ilerisi halleri, yani iltihaplı safrakesesi haline dönüşmüşse, değişik ve kendilerine göre çok haklı görüşlerle, erken veya alevi soğutup daha geç dönemlerde ameliyat etmek isteyecek doktorlar olacaktır. Bu durumda karar ve sorumluluk doktora aittir. Ancak böyle bir durumun tedavisi ameliyattır, iltihabfso-ğutacak ve dindirecek ilaçlar da kullanılmalıdır.

Safrakesesi ve yollarında taş olmadan da iltihaplanma olabilir. Gerçek bir nedenle safrakesesi tembelliği olanlarda, mesela açlık gibi, safrakesesi iltihaplanabilir. Tedavisi ilaç ve/veya cerrahi tedavidir. Doktorunuz size en uygun tedaviyi önerecektir.

safrakesesi taşı nedir?
Safrakesesi ve yollarında kristal ve taş dediğimiz oluşumlar meydana gelebilir. Başlıca üç tip safra taşı vardır. En sık rastlanılanı ko-lestrol taşıdır. Amerika Birleşik Devletlerinde safra taşlarının %80 veya daha fazla kısmı kolestrol ihtiva eder. Kolestrol taşı oluşmasında bünye faktörü çok önemlidir. Yani bu kişilerin karaciğerleri fazla miktarda kolestrol yapıp safra yollarına atmaktadır. Bu bünye faktörü, aynı zamanda irsidir de. Böyle bir safraya (kolestrolden zengin) “taş yapma özelliği olan safra diyoruz.” Diğer bir safra taşı da bilirubin maddesince oluşturulan safra taşıdır ve genellikle alyuvarların erimesine neden olan bazı kan hastalıklarında görülür. Bir de bunların birlikte olduğu ve ayrıca kireçlenmesiyle oluşan “karışık safra taşları vardır.”

Kolestrol taşı yapma özelliği olan bir kimsede, önce kristal veya kum adını verdiğimiz çok küçük, ancak mikroskopla tanınabilen oluşumlar görülür. Daha sonraları ise bu kişilerde, bildiğimiz taşlar meydana gelir.

Safrakesesi taşının belirtileri nelerdir?
Hastaların önemli bir kısmında, safrakesesi taşı hiçbir belirti vermiyordur ve tesadüfen çekilen bir röntgen filminde, ultrasound veyz. bilgisayarlı tomografi muayenelerinde tespit edilir.
Bir kısım hastada gaz, şişkinlik, bulantı ve müphem karın ağrıları nedeniyle yapılan sindirim sistemi tetkikleri sırasında safrakesesi taşı saptanabilir. Böyle bir durumda da, safrakesesi taşları, hastanın şikâyetlerine neden olmayabilir.
Eğer taş safrakesesinin koledok kanalına bağlandığı kanalı tıkamış ise, bu takdirde gerçek safrakesesi ağrıları ortaya çıkmaya başlayacaktır. Ağrı gelip geçer nitelikte, kıvrandırıcı ve şiddetlidir. Eğer taşla tıkandıktan sonra, o safrakesesinde iltihap da gelişmişse, ağrının şiddeti artacak ve devamlılık kazanacak, ateş çıkacaktır. Safrakesesi taşı bazen safra yollarını da tıkayabilir ve sarılık da ortaya çıkar.

Safrakesesi taşları olan kimselerde tedavi.
Bu konuda sizi takip eden doktor ve cerrahın müşterek kararına bağlıdır. Ancak,
1. Safrakesesi tembelliği denilen durumlarda cerrahi tedavinin yeri yoktur.
2. Safrakesesinde tesadüfen taş bulunmuşsa, kabul edilen genel prensip, taşa ait bazı inandırıcı belirtilerin ortaya çıkmasına kadar beklenilmesidir. safrakesesi taşı nedeniyle beklerken kanser gelişmez mi, sorusuna çok doğru bir cevap bulunmamakkadır. Bir kere safrakesesi kanseri olan kimselerde çok büyük sıklıkla safrakesesinde taş da bulunmaktadır. Bu doğrudur ama bu taşların safrakese-sindeki kansere neden olduğu tartışmalıdır, çünkü meseleyi diğer yönüyle ele alınca, safrakesesi taşının kanser yapma riski % 1 kadardır.
Bu risk de bir safrakesesi ameliyatı sırasında çeşitli nedenlerle hastanın kaybedilmesi riski kadardır. Yani her ikisi de % 1 kadardır. Bu kararı önce doktor ve sonra hastayla doktor birlikte vereceklerdir. Ama sessiz duran ve belki de ömür boyu sessiz duracak bir taş için riske girilmeli midir? Girilecekse, bu riski hasta bilmeli ve ona rağmen kabullenmelidir.

4. Taşa ait ağrı, iltihaplanma, sarılık ve safrakesesi delinmesi varsa, yapılacak ameliyat hayat kurtarıcı olacağı için, hiç kritiği yapılmadan uygulanacaktır.

safrakesesi taşarı ilaçla erir mi?
Safrakesesindeki kolesterol taşlarını eritecek ilaçlar vardır. Uzun süreden beri tıpta kullanılmaktadır. Sadece kolesterol taşı olanlar ve bu taşları kireçlenmemiş olanlar arasında ilacı kullanmak mümkündür. Ancak hastanın safrakesesinde iltihap olmamalıdır, taşların büyüklüğü ve sayısı uygun olmalıdır, ilaç pahalıdır. Belki de ömür boyu kullanmak gerebilecektir. Yan etkileri vardır. Vakalar bu kadar hassas bir seçime tabi tutuldukları halde ilacın başarısı yine de sınırlı kalabilecektir.
Endoskop denilen aletler İle safrakesesi ve yollarındaki taşlar çıkartılablllr mi?
Endoskop denilen aletler ile ağız yoluyla girip onikiparmak bağırsağından safra yollarına ulaşmak mümkündür. Bu metodla safra yollarındaki taşları çıkarmak, parçalamak mümkündür. Ancak bu yol kullanılarak, safrakesesindeki taşları çıkartmak veya parçalamak mümkün değildir. Teknik devamlı ilerlemektedir. Belki bu şekilde safrakesesi taşlarının da tedavisi çok uygulanabilir bir metot haline gelirse şaşmamak gerekebilecektir.
Safrakesesi taşlarını ses dalgalarıyla kırmak mümkün müdür?
Böbrek taşlarını kıran makineler olarak ün yapan ve ürettikleri ses dalgalarının taşa çarpmasıyla taşı parçalayan aletler safrakesesi taşları için de kullanılmaktadır. Bu da seçilmiş hastalara uygulanmakta ve parçalanan taş kolesterol taşını eriten ilaçlar kullanılarak yok edilmeye çalışılmaktadır. Bu tedavi için de safrakesesinde iltihap olmamalıdır, taş sayısı ve boyu belirli ölçülerde olmalıdır ve taş kolesterol taşı olmalıdır. Aletler çok pahalıdır. Bugün için bir saf rakesesi taşını kırmak için harcanacak para fazla olabilecektir. Bazı yan tesirleri de vardır. Bugünkü şartlarda, ameliyat olması çok mahzurlu kişilerde, taş ve safrakesesi bulguları da uygunsa, tatbik edilebilir. Henüz cerrahi tedavinin yerini almamıştır ve belki de alamayacaktır.

Ameliyat sonrası aynı şikâyetler devam edebilir mi?
Bu soruyu da kademeli olarak cevaplandırmak gerekir.

Teşhis için röntgen filmi, ultrasound ve bilgisayarlı tomografi kullanılabilir. Tedavisinin prensipleri doktorunuz tarafından incelenecek ve size önerilecektir.