(Paraplegie)
İnsanın en mühim organları olan iki ayağın birden felç olup tutulmasına (çift felç) derler.
İki ayak birden felç olunca, çok defa, hastanın belden aşağı kısımlarında tamamen felç hâsıl olur. Çift felçler, bazı hallerde, beyin arızalarından ileri gelebilirlerse de, en ziyade, omurilikte hasıl olan bozukluklar neticesinde ortaya çıkarlar.
Bu gibi felçler, daima sinirlerin merkezlerine ait değil, muhite ait bozukluklardan da ileri gelebilirler.
Bu felçler ya gevşek ve yahut kasmamalı (Teşennüçlü) olurlar.

Gevşek felçler: Organların tam tutukluğu, derinin hissizliği ve eklem reflekslerinin kaybolması ile kendilerini gösterirler. Ayaklarda olurlarsa sidik ve bağırsak yollarında da felç olduğu ve sidiğin torbasında biriktiği görülür. Böyle hastaların kalça ve kuyruk sokumlarında derinin iyi beslenememesinden ileri gelen bazı yaraların açılması ihtimali vardır.

Kasınmalı (Teşennüçlü) felçler: Organlarda sertlik ve çekilmelerle birlikte olan felçlerdir. Hastalar eklemlerini (mafsallarını) bükmeden, vücutlarım ters tarafa doğru eğerek yürürler.
Eklem refleksleri şiddetlenmiştir. Bu gibi hastalarda sidik toplanması ve peklik halleri görülür. Hastaların hislerinde bir bozukluk yoktur.
Çift felçleri yapan sebeplerden en mühimleri omurilik yaralarıdır. Bu yaralar ya muharebede vurulmak ile ve yahut kaza ve cinayet eseri olarak husule gelirler. Omurgayı teşkil eden halka şeklindeki kemiklerden bazılarının kırılması, yerlerinden oynaması, buralarda kanamalar olması gibi haller de çift felçlere sebep olurlar.
Bel kemiklerinde ve omurilikte verem ve firengi gibi hastalıklardan ileri gelen iltihaplar, buralarda hâsıl olan kanser vesair urlar da çift felçlerin en mühim sebeplerindendir.

TEDAVİ:
Bunların tedavisinde sebebi bulmak ve ona göre hareket etmek lâzımdır. Radyüm ve elektrik tedavisi, sıcak banyolar pek iyi gelirler. Eğer sebep firengi ise firengi tedavisi yapılmalıdır.
Vurulma ve yaralanmalardan ileri gelen çift felçlerde ameliyat yapmak icab edebilir.
Belkemiği veremlerinde alçı ile veya münasip korsalarla omurgayı tespit etmek büyük fayda verir.

Yaş ilerleyip ihtiyarladıkça baş gösteren damar sertliği ve bazı damar ve kalp hastalıklarından dolayı hâsıl olacak ufak tıkaçların, kan ile sürüklenerek beyine gelip orada küçük bir damarı, az çok, tıkaması da beynin o parçasında yumuşamalar olmasına sebep olur. Sinir sisteminin tesir ile damarların büzüşmesi de bu işi kolaylaştıran hazırlayıcı sebepler arasındadır. Beyin yumuşaması hâsıl olduğu zaman, beyin damarları tam bir surette tıkanmamışsa ve sadece hafif bir damar büzüşmesi varsa baş ağrıları, başta ağırlık, kol ve bacakta karıncalanma ve kuvvetsizlik, dilde hafif tutukluk olur.

Damar serbestledikçe bu haller de geçer. Yani bu sıkıntılar gelici geçicidirler. Fakat eğer damar tam bir surette’ tıkanır ve beyinde büyükçe bir saha kansız kalırsa hasta, o zaman, kendisini kaybeder. Bir’ tarafına felç gelir. Olduğu yere düşer. Bayılır. Lâkırdı söyleyemez. Etrafından habersiz bir haldedir. Tıpkı beyin kanamasında görülen tabloya benzer bir (Koma) durumu hâsıl olur.. Bu da bir (Beyin sektesi) demektir.

TEDAVİ:
Hastayı çok kıpırdatmadan ve yormadan yatağına götürmek, sessiz bir odada yatırmak, yanma ziyaretçi kabul etmemek lâzımdır. Şiddetlice bir rnüshil verilerek bağırsağı boşalmalıdır, Hastalardan kan almak faydalı olabilir. Fakat esasen hastalık beyinde damarların tıkanıp bir sahanın kansız kalmasından ileri geldiği için, hastadan pek fazla miktarda kan almak doğru değildir. Bunun için, böyle bir hal olduğu zaman bunun bir beyin kanamasından mı, yoksa bir beyin yumuşamasından mı ileri geldiğini birbirinden ayırt etmek, tedavi bakımından, az çok farklı işler görmek için lüzumludur.

Eğer sebep firengi ise hastaya firengi tedavisi tatbik olunur. Damar sertliğinden ve damar büzüşmelerinden ileri gelen vakalarda bunlara karşı lüzumlu ilâç ve tedbirler yapılır.Hastaya, ilk gün, hemen hiçbir gıda verilmez. Daha sonraki günlerde az miktarda süt, yoğurt, ayran, nişasta peltesi., gibi hafif gıdalar verilir. Hastalığın üzerinden epeyce uzun bir zaman geçtikten sonra hastanın vücudunda kalan felçler, masaj ve elektrik tedavisine tâbi tutularak bunların giderilmesine çalışmak lâzımdır.

(Ekinokok) dedikleri kurt, en ziyade, köpeklerin bağırsağmda yaşayan bir hayvandır. İnsanlara köpeklerden geçer. Karaciğerde, akciğerde kistler yaptığı gibi, beyinde de yapabilir. Bunlardan başka beynin kendi dokusundan olma bazı urlar daha vardır ki, bunlar en ziyade çocuklarda ve genç yaşlarda görülmektedir.
Beyin urları sade genç yaşlarda değil ileri yaştaki insanlarda da olur. Bilhassa (Kanser) gibi fena urlar beyinde hâsıl olurlarsa çok tehlikeli bir hastalık hâsıl ederler.

Urların yaptığı sıkıntılar, onların beyinde oturdukları yere göredir. Baş ağrıları en çok görülen arızalardandır. Bu ağrılar çok şiddetli ve çok defa, urun bulunduğu yerde olur. Sebebi beynin o noktada tazyik altında bulunmasıdır. Hastada, baş ağrısından başka, kusmalar, uyuşukluk, kayıtsızlık halleri, belleme ve ezberleme kabiliyetinde (hafızada) bozukluklar, gözlerde görme zorlukları hâsıl olur. Bazı defa koku almada bozukluklar, sar’a tarzında sıkıntılar ve bayılmalar, omurilik suyunda tazyik fazlalığı, kolda ve bacakta felçler de ortaya çıkarlar. Bir takım hastalarda müvazene bozuklukları, sidikte şeker çıkması, çok işemek, (Ak-romegali) ve (Devlik) denilen hastalıklar ve arızalar hâsıl olur. Beyin urları hastaların hayatını tehlikeye koyan fena hastalıklardır.

TEDAVİ:
Yapılacak tedavi sebebe ve urun mahiyetine göredir:
Eğer urlar tirengiden ileri geliyorsa (iode), (cıva mürekkepleri) g’ıb ilâçlarla firengi tedavisi yapmak gayet iyi gelir ve hastayı kurtarır.

Fakat sebep firengi değilse o zaman tedavi daha zordur. Baş ağrıları için (Aspirine), (Phenacetine), (Salipyrine) gibi ağrıyı kesen ilâçlar kullanılabilme de bunların tesiri geçicidir. Bazı defa baş ağrıları o kadar şiddetli olur ki, baş ağrısı ilâçlarının hiçbir faydası olamaz. Bu gibi hallerde beyindeki urun yerini iyice tayin etmek ve ameliyat yaparak bunu çıkarmak lâzımdır.

Röntgen muayeneleri ile kafatasının içini incelemek, urların yerini tayin etmek için büyük bir yardımcı mahiyetindedir. Beyin urlarının en kestirme tedavisi ameliyat ise de Beyin gibi nazik bir organda yapılacak ameliyatların daima ciddi ve ehemmiyetli olduklarını bilmek lâzımdır.

Kazaya sebep olan çarpmadan dolayı, vücudun başka yerlerinde de yaralar ve kemik kırıkları görülebilir. Bel kemiğinden bir iğne sokulup omurilik suyu alınırsa bu da kanlı bir halde çıkar. Beyin tazyik altında olduğu için nabızda yavaşlama vardır.Eğer hastanın arızası hafif ise bu haller, yavaş yavaş, azalarak hasta açılır. Etrafını tanımağa ve söz söylemeye başlar.
Arıza ağırsa o zaman hastanın artık bu baygınlıktan ayılmayıp bir müddet sonra ölmesi ihtimali vardır.
Beyin sarsılmasına uğrayan insanlarda baygınlık hali ne kadar çok uzarsa ölüm tehlikesi o kadar fazladır.
Kafa tası kemiklerinin kırılıp içeriye çökmesi, beyindeki kan damarlarının çatlayıp kopması, kanamalar olması hastayı ağırlaştıran sebeplerdendir.

TEDAVİ:
Böyle bir hasta karşısında kalanların, büyük bir soğukkanlılık göstererek, telâş ve heyecana düşmemeleri ve daima metanetlerini muhafazaya çalışmaları şarttır. Çünkü soğukkanlılıkla tatbik olunacak ilk tedbirler, çok defa, kazaya uğrayanın hayatını kurtarabilir. Her şeyden önce hastayı, fazla kıpırdatmaktan çekinerek, yavaşça bir yatağa yatırmalı, yanına birçok kişinin girmesine müsaade etmemeli, Mümkün olan sükûnet temin olunmalıdır.
Başa derhal bir buz kesesi konur. Yaralar varsa temiz bir pansuman yapmak, kırık şüphesi veren organları, pamukta sarılmış mukavvalarla tespit etmek ve hastaya derhal bir (Tetanos seromu) tatbik etmek lâzım gelir. Bu ilk tedbirler yapılmakla beraber acele hekimi çağırmak icap eder,
Eğer nabız yavaşlamış bir halde ise, beyin ile tazyik mevcut olduğu anlaşılacağından, o zaman hastanın belkemiğinden iğne ile biraz omurilik suyu boşaltmak, tazyiki azaltacağından, çok faydalıdır.
Kalbi kuvvetlendirmek için (caleine), (Kâiurlu yağ) şırıngaları yapılır. Bağırsakları boşaltmak için bir lavman yapmak iyidir. Sidik torbasını muayene etmeli, eğer sidik toplanmışsa ve hasta kendi kendine işeyemiyorsa bir sonda ile sidik torbası boşaltılmalıdır.

Hastaya sulu gıdaları azar azar içirmeye çalışmalı, ağızdan gıda alamazsa lavman yolu ile gıda vermeye gayret etmelidir. Kemik kırıkları, damar çatlamaları, yaralanmalar.. gibi arızalar hekim taralından cerrahî usul ve ameliyatlarla tedavi edilirler. Beyin sarsılmasına uğrayanlara, daima, büyük bir dikkat ve itina ile bakmak, yılmadan, yorulmadan her çareye başvurarak, tedaviye gayret etmek lâzımdır. Bu sayede en ümitsiz hastalarda bile, hayat kurtarıcı başarılar sağlamak mümkün olur.

Bilhassa küçük çocuklar yüksek yerlerden düşüpte beyin sarsılmasına uğrarlarsa bunların açılması ve kurtulması ihtimali çoktur. Çocuklarda kemikler yumuşak ve elâstiki olduğundan kemik kırıkları az olur. İnsanın başını döndürecek derecede yüksek yerlerden düşüp te ağır bir beyin sarsılmasına uğradığı halde kazayı atlatıp, arızasız olarak, kurtulan çocukları her zaman şükran ve hayretle görüyoruz.

Damarları sertleşmiş olan insanlarda beyine ait olan damarcıklarda da bozukluklar olacağından bu gibi hallerde de beyin kansızlıkları olur. Bazı ağır kalp hastalıklarında, kurşunla, tütünle, kömür ve harp gazları ile zehirlenmelerde, tifo gibi uzun süren hastalıklarda kan bozulup zayıflayarak, içindeki Alyuvarlar azalarak vücudu besleyemeyecek bir hale geldiğinden, yine beyin kansızlıklarına rastlanır. Vücuttan, birdenbire, çok kan kaybolduğu zamanlarda, şiddetli baş dönmeleri, göz kararması, bulantı, kusma, fenalık halleri başlar, Hasta düşüp bayılır. Bu bayılma beynin kansızlığa uğramasındandır. Ve hayatı tehlikeye düşürebilir.
Beyin kansızlığına uğrayanlar, birdenbire, kendilerini kaybederek düşüp bayılırlar.
Daha hafif vakalarda, başta ağırlık, baş ağ-rısı, uykusuzluk, kulak çınlaması, ezberleme ve belleme (hafıza) kabiliyetlerinin azalması, bazı sinirlilik halleri, gözlerin önünde sinekler, beyaz noktalar uçuşuyormuş gibi göz bozuklukları görülür.

TEDAVİ:
Birdenbire çok kan kaybetmekten ileri gelen beyin kansızlıklarında hastayı hemen, upuzun ve başı vücudundan aşağıya gelmek üzere, yatırmak, pencereleri, kapıları açıp hastaya temiz hava aldırmak, soğuk suya, kolonyaya, alkole batırılmış bezlerle vücuduna friksiyon yaparak ayıltmaya çalışmak lâzımdır.
Kalbi kuvvetlendirmek için biraz iyi şarabı su ile karıştırarak hastaya içirmelidir. (Caieine), (Kâfurlu yağ) gibi ilâçları şırınga etmek faydalıdır. Çok kan kaybetmiş olanlarda hekim, hastaya’kan nakli yapacak olursa bunun büyük kurtarıcı tesiri vardır.

Bu olmazsa kan yerini tutacak ve boşalan damarları dolduracak tarzda (fizyolojik tuzlu su) şırıngaları yapılır.
Eğer beyin kansızlığı, vücuttaki bütün kanın zayıflığından ileri geliyorsa o zaman hastayı (Arsenique), (demir), (bakır) gibi ilâçlar ve (Karaciğer hülâsaları) ile tedavi etmek lâzımdır. Çünkü bu maddeler kan yapıcı ve kanı zenginleştirici ilâçlardır.

Frengi damarlara musallat olup onlarda büyük bozukluklara sebep olan hastalıklardan birisidir. Onun için frenginin ilerlemiş devrelerinde bütün vücut damarlarında olduğu gibi, beyin damarlarında da bozukluklar olabilir.
Beyin hastalıklarına tutulan bazı insanların yüz ve dudaklarında felçler ve çekilmeler görülür

Bu hastalıkta, her şeyden önce, şiddetli baş ağrıları olur. Bu ağrılardan dolayı hasta, pek büyük bir sıkıntı içindedir. Geceleri rahatça uyumak mümkün olmaz. Bundan başka hastanın vücudunda bir takım felçler, sinirlerinde bozukluklar, sar’a şeklinde baygınlık nöbetleri görülür.

Esasen frengi hastalığı, ilk devrelerinde, ihmal edilip iyi tedavi ettirilmediği takdirde, hastalık ilerleyip eskidiği zaman, frengi mikrobu beyne ve sinir sistemine de geçer. Orada bir sürü hastalıklar ve arızalar hâsıl edebilir.
Frengiden başka şeker ve Nikris hastalıkları da damarları bozmak azgınlığını gösterirler.

Sanatları icabı kurşunla zehirlenen insanlarda da damarlar kolayca sertleşirler. Bütün bu tesirler altında kan basıncının (tansiyonun) yükselmesi beyin kanamasını kamçılayan hallerdendir.
Anlaşılıyor ki, beyin kanamaları, en ziyade, (50-70) yaşları abasında görülen bir ihtiyarlık hastalığıdır. Gençlerde görülmesi nadirdir. Gençlerde daha ziyade frengiyi sebep diye düşünmek lâzımdır.

Şiddetli sıcak veya şiddetti soğuk tesiri altında kalmak, büyük heyecanlar ve kederler geçirmek, çok yorulmak., gibi haller, günün birinde, birdenbire beyin kanamalarını ortaya çıkarırlar.
Hastalar böyle bir heyecan zamanında ve yahut apdesanede tabii ihtiyaçlarını giderirken, bir ıkınma ve sıkınma esnasında, beyin damarları çatlayarak, kanamalar olur.

Fakat bâzı defa, hiçbir sebep olmadığı halde, hastalar gece sakin olarak yataklarında uyurlarken beyin kanaması olduğu da vardır.

Hastada kanamadan dolayı görülen arızalar, kanamanın yerine, azlığına veya çokluğuna göredir.
Beyninde kanama hâsıl olanlar, çok defa, birdenbire kendilerini kaybederler. Etrafını bilmez bir halde, oldukları yere düşerler. Sorulan suallere cevap veremeyecek vaziyette dalgın ve etraflarından habersiz bir haldedirler.
Yüzleri kırmızıdır. Sadece nefes alıp verirler ve kalpleri hareket eder. Kendileri baygındır. Hastaların düştükleri bu duruma (Beyin sektesi) ve girdikleri bu derin ve korkunç uykuya (Koma) derler.
O esnada sidiklerini ve büyük apdestlerini, habersizce, altlarına kaçırabilirler. Yahut işeyemezler. Sidik torbası şişer. Sidik toplanır.

Bu sırada dikkat edilecek olursa bir taraf kol ve bacakta bir felç hâsıl olmuştur. Yerine göre yüzün bir yarısı da böyle felç halindedir. Hastanın ağzı çarpılmış, yüzünün bir tarafı ve yanağı gevşemiş, oralarda deri üstündeki kırışıklıklar silinmiş bir haldedir.

Gözleri kaymıştır. Hasta âdeta felç olan tarafına bakıyor gibidir. Nefes alıp verdikçe felç olan yanak derisi, gevşek bir tarzda, şişip iner. Tuhaf bir teneffüs gürültüsü çıkarır. Bu hal hekimler arasında: (Hasta pipo içiyor.) cümlesi ile ifade olunur ki, bu cümle, hastalığın mahiyetini anlatan, meşhur olmuş, eski bir söz halindedir.
Beyin kanaması, derin bir baygınlık içinde, hastanın hayatını tehlikeye sokan bir arızadır.

Eğer beyinde kanama devam eder ve kan beynin boşluklarına yayılırsa, çok geçmeden, ateş de (38-40) dereceye çıkar. Hasta bu halinde, bir müddet yaşayabilirse, birkaç gün sonra, yatağa temas eden kuyruk sokumu, kalça., gibi yerlerinde, deri üzerinde yer yer kırmızılıklar peyda olur. Çok geçmeden buralarda yaralar açılır ki, bu yaraların açılmasından çok korkulur.

Çünkü bunlar da hastanın hayatını tehlikeye koyabilirler. Bu yaraların açılması sinirleri bozulan deri kısımlarının iyice beslenememesinden ileri gelir. Bu haller hastayı az zamanda öldürebilir. Eğer hasta kurtulacaksa, yavaş yavaş, kendini bilemezlik halleri azalır ve hasta açılır. Etrafını tanımağa ve söz söylentiye başlar.
O zaman hastanın bir kol ve bacağında teşekkül eden (yarım felç) daha aşikar olarak görülür.

Eğer beyin kanaması hastada birdenbire olmayıp ta yavaş yavaş hâsıl olursa böyle anî düşme ve kendini kaybetme tarzındaki (sekte) tablosu görülmez. Yalnız kol ve bacaklarda ve yüzde felçler ortaya çıkarak kanama kendisini belli eder.

TEDAVİ:
Beyin kanamasına uğramış insanlar, kendilerine acele yardım edilmesi lâzım gelen hastalardır. Bunların derhal sıkı olan yaka ve kuşakları çözülür, gevşetilir.
Hastalar çok kıpırdatılıp hırpalanmadan yerlerinden kaldırılıp yataklarına götürülmelidirler. Bu gibileri uzak mesafelere nakletmek, nakil sırasındaki hırpalanma dolayısı ile beyinde akan kan ziyadeleşeceğinden, doğru değildir.

Hasta, yatağında, arkası yastıklarla beslenerek, yarı oturur, yarı yatar bir vaziyette olmalıdır.
Baş ucunda, büyük telâş göstererek gürültü, patırtı etmek, ağlayıp bağırmak ve kendisine birçok sualler sormağa kalkıp hastayı yormak ve zorlamak caiz değildir. Odasına ziyaretçi kabul edilmez. Çünkü bu odanın sessiz ve sakin olması lâzımdır.

Başına bir buz kesesi koymak uygundur. Sıcak su dolu şişeleri bezlere sararak veya bu is için yapılmış termoforları kullanarak ayaklarına sıcak koymak iyidir. Hastaya şiddetli bir müshil vererek bağırsaklarını boşaltmak muvafık olur. Eğer hasta ağızdan müshil alamayacak durumda ise lavman yaparak barsak boşaltılır.

Sidik torbasında sidik toplanmışsa temiz bir sonda ile bunu dışarıya çıkarmalıdır. Eğer hastanın nabzı sert, sıçrayıcı ve tansiyonu yüksek ise kol damarlarından (300-500) santimetre-küp kadar kan almak ve yahut kulaklarının arkasına sülük yapıştırarak kan almak fayda verir. Sülük usulü eski ve temiz omayan bir usul olduğu için bugün artık hekimlikte terk edilmiş gibidir.
Hastanın kalça ve kuyruksokumu derisi üstünde yaralar açılmasına meydan vermemek için yatağı iyi ve yumuşak olmalıdır. Lâzım gelirse hastanın altına lâstikten yapılmış simitler koymak sureti ile bu işi sağlamak mümkün olur.

Hastanın damarından biraz kan alarak bunu, kalça etleri içinden, tekrar kendisine şırınga etmenin faydası vardır.
İlk gün hastaya, hemen hemen, hiçbir gıda verilmez. Sonraki günlerde az miktarda su, limonata, koyu ayran, yoğurt, nişasta peltesi gibi, hafif, hazmı kolay gıdalar verilir. Hastanın sidiği (idrarı) tahlil ettirilir. Kanı alınarak kandaki (üre) miktarı tayin olunur.

Hasta, yavaş yavaş, iyileştikçe verilecek yemeklerde onun haline ve bu tahlillerden çıkacak neticelere göredir.
Daha sonraları damarları yumuşatmak, kan dolaşımının serbestçe vâki olmasını sağlamak ve damarları bozan asıl hastalığı&tedavi etmek için hekimin kullanacağı bâzı ilâçlar vardır.

(İode) mürekkepleri ve damarların büzüş meşini önleyen ve sükûnet veren ilâçlar bu tedavinin başında gelirler.
Hastalık üzerinden uzun zaman geçtikten sonra kolda ve bacakta kalacak tutuklukların iyileşmesi için masaj ve elektrik tedavileri yapılması pek münasiptir.

Tedavi:
Beyin frengisine tutulmuş olanlara, frengi tedavisi yapmak lâzımdır. En tesirli frengi ilâçları, (civa mürekkepleri) (iode), (ArsenigueJ, (Bismuth) gibi ilaçlardır. Bu ilâçlar hekim eli ile tatbik olunur.
Çünkü frengi, insanın nesline geçen ve vücudu sinsi sinsi tahrip eden fena bir hastalık olduğu için tedavisinde büyük bir dikkat ve itina göstermek lazımdır.

Damarlarındaki kan basıncı (tansiyon) yüksek olan, şişman ve kanlı insanlar, çok defa, beyine kan hücumu gibi bir arızaya maruz bulunurlar. Beynine kan hücum edenlerde baş ağrıları, baş dönmeleri, göz kararması, yüzde kırmızılık, kulak çınlaması gibi haller hasıl olur. Daha ağır vakalarda bayılmalar, kendini kaybetmeler, çarpıntılar, geçici felçler, derin sıkıntı halleri görülür.

TEDAVİ:
Bu hastalar dikkatle tedavi edilmelidirler. Hasta her şeyden önce serin bir yerde tam bir yatak istirahatına terk edilmelidir. Ayaklarına sıcak hardallı banyolar yapmak uygundur. Bağırsaklarını boşaltmak için şiddetlice bir müshil verilir. Bu mümkün olamazsa lavman yapılır. Hastanın başına buz koymak çok iyidir. Hastadan (200-300) santimetre-küp kadar kan alarak sıkıntılarının bir kısmını gidermek mümkündür.

Hasta yatağında, arkası yastıklara dayanmış, yarı yatar, yan oturur bir vaziyette bulundurulmalıdır. Sükûnet vermek için ağızdan (Bromure), (Valeriâne) gibi bazı ilâçlar vermek çok faydalıdır. Hastayı çok konuşturmamak, yanına misafir ve ziyaretçi kabul edilmemelidir.

İlk gün, yemek olmak üzere, hastaya gayet az ve sulu bir madde verilir, tik gün hiçbir yemek verilmese de olur,
Sonradan sıkıntılar azalmaya başlayınca az miktarda süt, koyu ayran, yoğurt, nişasta peltesi gibi hazmı kolay gıdalar verilebilir. Hasta yavaş yavaş iyileştikçe tabii gıdalara geçilir.

Her beyine kan hücumu vakasında, mutlaka, bu arızayı doğuran sebep aranıp bulunmalı ve ortadan kaldırılmalıdır. Ancak bu suretle kan hücumunun tekrarlanmasına mâni olmak mümkündür. Hastanın sidiğini (idrarını) tahlil ettirerek böbreklerin halini kontrol etmek ve tansiyonunu ölçerek yüksek olup olmadığım araştırmak muhakkak lâzımdır. Çünkü sonraki tedavi, ancak, bu muayenelerden alınacak neticelere göre yapılacaktır.

Günün birinde orta kulaktan kalkan cerahat mikroplar, kulağın arka kemiklerinde tahribat yaparak, yakınlık dolayısı ile, beyine gelir ve orada bir abse hasıl edebilirler

Burun ve alın etrafındaki kemik boşluklarında, göz çukurlarında hasıl olan iltihaplarda beyine kadar uzanıp abseler yapabilirler. Kana girerek bütün vücudu zehirleyen ve yahut akciğerlerde, kalbin içinde veya karaciğerde cerahatli birçok iltihap yapan mikroplada, kan vasıtası ile, beyine gelerek ve orada yerleşerek abselere sebep olurlar.

Bunlardan başka, baş üzerine vurulma ve düşmeler neticesi kafatası kemiklerinde kırıklıklar, çöküntüler ve çatlaklıklar hasıl olduğu zamanlarda, dışarıdan gelen mikroplar, beyine girerek abseleri teşkil ederler.
Beyninde abse olanlarda, en baştan görülen belirti: şiddetli ve inatçı baş ağrılarıdır. Bu baş ağrıları ilâçlarla kolay kolay giderilemez. Pek şiddetli olurlar. Çok defa abse beynin neresinde ise baş ağrısı da başın o nahiyesindedir.

Baş ağrısı ile birlikte bâzı hastalarda, bir müddet için, ateş de yükselir. (38-39) dereceye ve hatta daha yükseğe kadar çıkar. Lâkin ateş yükselmesi mutlaka şart değildir. Beyin abselerinde hiç ateşi yükselmeyen hastalarda vardır.

Baş dönmeleri, göz kararmaları ve kusmalar olur. Abse büyüdükçe beynin içini ve oradan çıkan bir takım sinir köklerini tazyik altına alır. O zaman hastalarda nabız yavaşlaması hali görülür. Tabii halde nabız dakikada (70-80) defa vuruyorsa bu hastalıkta sayısı dakikada (40-50) ye kadar iner. Bu yavaşlama beynin tazyik affında kaldığını gösteren ehemmiyetli bir işarettir.
Beyindeki bu tazyik gözlere de tesir eder. Gözün iç tabakasında, bu tesirle, görmede bozukluklar hâsıl olur. Vücut günden güne zayıflar.

Tedavi:
Hastanın beynindeki abseden dolayı vücudunda hâsıl olan sıkıntıların hafifletilmesi için, başa buz koymak, baş ağrılarını teskin için (Aspirine), (Pyramidonl, (Phenacetine).. gibi ilâçlar kullanmak, yerine ve zamanına göre, icab ediyorsa hastadan kan almak, beyindeki tazyik azaltmak için omurilik suyunu boşaltmak, şiddetli müshiller vermek gibi tedavi usulleri varsa da bunların tesiri geçicidir. Bâzı abselerde (Sultamid) ve (Penicilline) tedavisi iyi gelir. Hastanın asıl kurtarıcı tedavisi ameliyat iledir. İyi bir muayene ile beyinde absenin yerini güzelce tayin ettikten sonra, hastaya ameliyat yaptırıp abseyi bu suretle ortadan kaldırmakla bütün sıkıntılar zail olabilir.
Fakat beyin ameliyatlarının çoğunda olduğu gibi, bu da oldukça nazik ve ehemmiyetli bir operasyondur. Çok dikkat ve ihtimam ister.

Yaklaşık 400 çocuktan birinde hareket ve duruşu etkileye, serebral felç hastalığı görülür. Bazı çocuklarda zihinsel bozukluklar ve öğrenmede yavaşlık olabilir ama çoğu normal zekaya sahiptir.
Bazı çocuklar hastalıktan  o denli az etkilenirler ki, rahatsızlıkları çok ender farkedilebilir; diğerlerinde ise, yürüme, beslenme, konuşma, oturma ve ellerini kullanma sorunları olur. Bazen beynin öteki bölümleri de etkilenerek görme, duyma, algılama ve öğrenme sorunları meydana gelir. Serebral felçli çocukların yaklaşık üçte birinde de epilepsi görülür.

Serebral felcin başlıca üç çeşidi vardır. En yaygın olanı spastik serebral felç korteks üzerinde etkilidir; kaslar sert ve zayıftır. Atetoid felç beyindeki ganglia bölgesini etkiler. Çocuk, duruşunu kontrol etmekte güçlük çeker ve kol ve bacaklarıyla istemsiz hareketler yapar. Ataksik felç beyinciği etkiler. Denge bozukluğu, el titremesi ve konuşma bozukluğuna neden olur. Ayrıca bu üç çeşidin karması da görülebilir.
Felç genellikle bebek 6-12 aylık arasındayken anlaşılabilir. Gebeliğin son dönemlerinde ve erken bebeklikte beynin bir bölümünün gelişememesi nedeniyle meydana gelir. Erken doğum nedeniyle ya da doğum esnasında bir kanama ya da beyne kan gitmemesi ile beyin hücrelerinin oksijensiz kalması buna neden olur. Düşük doğum ağırlığı olan bebeklerin etkilenme olasılığı daha yüksektir. Gebelik süresi içinde kızamıkçık gibi (sy.71) bazı enfeksiyonlar, erken bebeklikte geçirilen menenjit gibi (sy.6< 67), ya da ansefalit gibi (sy.166) hastalıklar da felce neden olur. Ender
olarak kalıtsal bir bozukluk sonucu ortaya çıkabilir.

Tedavi
Erken yaşta başlanırsa, tedavi serebral felcin etkilerini hafifletebilir. Fizyoterapi tedavinin ana dayanağıdır. Kasların sertleş- meşini azaltabilir ve çocuğun daha rahat hareket etmesini sağlayabilir. Çocuğun fiziksel ve öğrenme becerilerini geliştirmek için aktiviteler yapılır. Terapist çocuğun günlük yaşamında yardımcı olabilecek bazı aygıtlar önerebilir. Dil ve konuşma terapisti çocuğun beslenme ya da yutma sorunlarında yardımcı olabilir ve konuşma güçlüğü varsa, bazı dil öğrenme aktiviteleri yaptırarak konuşmasını geliştirir.

Arkadaşlarla oynamak
Eğer çocuk yalnızca hafif etkilenirse normal bir okula devam eder ve tümüyle bağımsız bir yaşamı olabilir. Ama hastalıktan ağır biçimde etkilenirse eğitim gereksinimi özel bir okulda karşılanmalıdır