Aşağıda anlatılan rahatsızlıklar kanser habercisi olabilecekleri gibi, daha önemsiz bir durumun belirtisi de olabilirler. Lenf sisteminin ağır çalışması sonucu üreme organlarında, kist adı verilen içi sıvı dolu torbacıklar görülebilir ya da menopoz sırasında cinsel hormonlardaki şişkinlikler göğüslerdeki hücrelerin hızlı bölünmesine neden olarak urlara yol açar. Bu tür hücre büyümeleri zararsızdır ve kendi kendilerine yok olurlar. Ancak bunları önlemek için doğal tıp yöntemleri de kullanılabilir. Bazı düzensiz büyümeler işe kanser habercisidir. Cinsel ilişki yoluyla bulaşan hastalıklar da rahim ağzı kanseri riskini artırıcı özellik taşımaktadırlar; bu nedenle doktorunuza görünmeniz yararlı olur.
Kendinizde aşağıdaki belirtilerden birini fark ederseniz, mutlaka doktorunuza başvurunuz.

• Göğüs Kanseri: Göğüs uçlarında ağrı veya sızı, ciltte huzursuzluk, bir yumru, şişkinlik ya da çukurluk. Tümör çevresindeki deride gerilme ya da parlama görülebilir. Damarlar belirginleşir.
• Rahim Ağzı Kanseri ya da Endometriyal Kanser: Anormal bir vajinal rahatsızlık, âdet dönemleri arasında ya da menopoz sırasında görülen kanamalar.
• Yumurtalık Kanseri: Sıvı birikmesi sonucu karnın şişmesi. Ne yazık ki bu belirtiler hastalık iyice ilerleyene dek fark edilemez. Sürekli sindirim bozuklukları da yumurtalık kanseri belirtisi olabilir.

Belirtileri: İshal veya sabah ishali, ufak kısımlar halinde sümüksü ve kanlı dışkı çıkması, kabızlık, müshil ihtiyacı, gaz, kilo kaybı. Enerji kaybı, kansızlık veya bel ağrısı olabilir. 50 yaşından sonra barsak itiyatları değişirse muayene olun.

Tedavisi: Ameliyatladır. Bu sahada önder olan Profesör Goliger şöyle diyor: «Bütün kanser ameliyatları içinde barsak kanseri ameliyatı en iyi netice verendir». «Yaş bir engel değildir».

Pek çok kadın ancak ileri evrede doktora gidiyor. Bunun nedeni kimi zaman önemsememe, kimi zaman ise korku…

Meme kanseri olan kadınların birçoğu, kitle ele geldiğinde bile doktora gitmiyor!

Bunun nedeni ise kimi zaman önemsememe, kimi zaman da korku… Oysa uzmanlar, kitle ele geldiğinde zaten geç kalınmış olduğunu söylüyor!

Meme kanseri kadınlarda en çok görülen kanserlerin başında geliyor. Özellikle Türkiye’de düzenli sağlık kontrolü alışkanlığı olmadığı için çoğu zaman geç kalınıyor.

Hatta bazı hastalar memede kitle ele geldiğinde bile doktora başvurmuyor.

Erken tanının önemine dikkat çeken Genel Cerrahi Uzmanı Doç.Dr. Akil Tayyareci, “Erken tanı konulup tedavi edilirlerse bundan daha çok fayda görürler. Çünkü bir kitle ele geldiği zaman çok geç kalınmış oluyor. Bazen 2-3 cm.lik bir kitlenin ortaya çıkması için 3-5 sene bazen 10 senelik zaman süreci gereklidir” diye konuştu.

Hastalığın ileri evrede ortaya çıkan belirtiler başlayınca doktora gidiliyor.

Doç.Dr. Akil Tayyareci belirtilerle ilgili şu bilgileri veriyor: “Meme başında çekilmemeler olabilir. Meme cildinde çekilmeler olabilir. Bir bakıyorsunuz meme başında düzleşme var. İçe çekilme oluyor. Meme derisinde portakal kabuğu manzarası oluyor. Kızarıklıklar ortaya çıkabiliyor.”

Önemli Risk Faktörleri
Meme kanserinde; ailede meme kanseri olması, emzirmemek, geç menopoz sigara ve alkol kullanımı önemli risk fakörleri…

Başta bu gruba girenler olmak üzere aslında yapılması gereken şey çok açık;
40 yaşını geçen her hastanın hiç olmazsa senede bir kere doktora müracaat etmesi ve kitle ele gelecek kadar büyümeden erken, zamanında tanı konulup gerekli tedavinin yapılması…

Uzmanlar, kadınların ayda bir kez, özellikle banyoda eli başın üstüne koyarak çok bastırmadan meme muayenesi yapmasını da öneriyor.

Bir kanser çeşidi olan lösemi, kemik iliğinde çok fazla sayıda akyuvar üretilmesi ve bu akyuvarların olgunlaşamaması durumunda ortaya çıkar. Çok yüksek sayıda akyuvar, sağlıklı akyuvarların, alyuvarların ve trombositlerin(kan pulcukları) üretimini engeller.

Löseminin çok çeşitli biçimleri vardır, ama çocukları en çok etkileyen akut (yani birdenbire başlayan) lenfoblastik lösemidir; vakaların yüzde 85′ini oluşturur. Çocukları etkileyen öteki çeşitler akut miyeloid lösemi ve kronik miyeloid lösemidir.

Lösemi çocukları en çok etkileyen kanser çeşididir. Nedeni bilinmemekle birlikte, radyasyon ve viral enfeksiyonlar en çok kuşkulanılan nedenlerdir. Hastalık çok sayıda gelişmemiş akyuvar nedeniyle vücudu enfeksiyona duyarlı hale getirir (bkz.sy.60-61), özellikle kızamık ve su çiçeği gibi potansiyel olarak tehlikeli hastalıklara karşı vücut korunmasız kalır. Lösemili hücreler ayrıca karaciğer, dalak, lenf bezleri ve beyin gibi organlara sızarak çalışmalarını engelleyebilir. Tıbbi tedavi vapılmazsa lösemi altı ay içinde öldürücü olabilir.

Tanı ve tedavi
Lösemi tanısı kan tahlilleri ile konur ve kemik iliği bi- yopsisi ile doğrulanır. Tedavi özel lösemi merkezlerinde yapılır ve lösemili hücrelerin yok edilmesi için birkaç haftalık kemoterapi (ilaç tedavisi)’den oluşur. Kansızlığı ve düşük trombosit miktarını önlemek için kan verilmesi gerekebilir.
Vakaların yüzde 90′ında bu tedavi hastalık belirtilerinin tümüyle yok olduğu remisyon dönemini hazırlar. Remisyon kemik iliğinden yapılan biyopsi ile doğrulanır. Aynı duruma dönülmemesi için bu dönemden en az iki yıl sonrasına dek ilaç tedavisi yapılır. Vakaların en az yüzde ellisi beş yıl sonra bile hala remisyon döneminde bulunurlar. Tedaviye yanıt vermeyen vakalar için kemik iliği nakli gerekebilir.

Lösemi Belirtileri
Akut lenfoblastik löseminin belirtileri ş .ınlardır:
Lenf bezlerinin, dalağın ve bazen karaciğerin büyümesi
Kansızlık
Eklemlerde şişlik
Morluklar, deride pembe ya da mor .ekeler
Şiddetli boğaz enfeksiyonu ile birlikte ini yüksek ateş
Burun kanaması 1 Huzursuzluk

Mide kanseri olaylarının coğrafi dağılımı ilginç farklılıklar göstermektedir. Bu hastalık Japonya’da, Finlandiya’da, İzlanda’da ve Şili’de son derece yaygındır. Dağılımdaki bu farklılık bazı çevresel etkenlerin önemli rol oynadığını akla getirmekteyse, de, bunların ne olabileceği konusunda fazla bilgi yoktur. Aşırı alkol alınması, topraktaki organik maddelerin çeşitliliği, çok kızgın yağda pişmiş yiyecekler, dumanda kurutulmuş alabalığın aşırı miktarlarda yenmesi hastalığın İzlanda’daki yaygınlığına neden olarak gösterilen etkenlerdir.

Mide kanserinin bazı türlerinde kimi bünyesel etkenlerin de rol oynadığı bilinmektedir. Bunlar, aşırı kansızlık, süreğen mide ülseri gibi hastalıklardır. Ancak bu hastalıklar mide kanseri olaylarının çok azı üzerinde etkili olmaktadır. Ayrıca mide kanserine, kan grubu A olan insanlarda, 0 grubundan olan insanlara göre daha çok rastlandığı dikkati çekmekteyse de, kan grubu ile mide karoseri arasında bir ilişki olup olmadığı henüz açıklığa kavuşmuş değildir. Bugün en önemli konu bu öldürücü hastalığa yo! açan etkenlerin saptanmasıdır. Bu konuda gerekli bilgi edinilmedikçe etkili önleyici tedbirlerin alınması olanaksızdır.

Midenin herhangi bir bölümü kanserden etkilenebilir. Bununla birlikte mide kapısı kanserin en fazla görüldüğü yerdir. Mukozada beliren basit bir yumru ya da ülser olarak başlayan ur, mide çeperinden lenf damarlarıyla çevredeki lenf düğümlerine ve kan dolaşımıyla karaciğere ve vücudun öbür organlarına yayılır.

Mide kanserinin belirtileri üç kategoride toplanır. Bunlardan birincisi urun sebep olduğu belirtiler olup, hafif rahatsızlıklardan, ülsere benzeyen belirgin ağrılara kadar değişen sindirim bozukluklarıdır. Mide kapısında ya da mide kapısına yakın yerlerdeki urlar mide çıkışını tıkadıkları için kusmaya, mide ağzında beliren urlar ise yutma güçlüklerine sebep olurlar, ikinci gruba giren belirtiler bünyesel olup bunların başlıcaları kansızlık, kilo kaybı, iştahsızlıktır. Üçüncü gruptaki belirtiler de karaciğerde ya da başka bir yerde toplanan ikincil birikimlerin oluşturduğu belirtilerdir. Bu belirtiler muayene İle anlaşılmayabilir. Buna karşılık bazı durumlarda ur ya da urun ikincil birikimleri karın bölgesine dokunulduğunda hemen hissedilebilir. Ayrıca kilo kaybı ve kansızlık gibi açık belirtiler de olabilir.

Baryum yemeği muayenesi mide kanserinin teşhisinde en kesin ve doğru sonucu veren yöntemdir. Bu muayenede genellikle kesin sonuç alınırsa da bazen küçük urlar gözden kaçabilir ya da hafif bir ülser tehlikeli bir ur gibi görülebilir. Bunun tersi de olabilir, yani tehlikeli bir ura hafif ülser teşhisi konabilir.

Gastroskopi böyle kuşkulu durumlarda en doğru bilgiyi elde etmeye yarar. Gastroskop doktora midenin iç çeperini doğrudan doğruya inceleme ve herhangi şüpheli bir bölgeden mikroskop incelemesi için örnek alma olanağı veren bir aygıttır. Yakın zamana kadar mideye sokulmaları oldukça güç olan ve yemek borusunu delme tehlikesi gösteren sert aygıtlar kullanılmaktaydı. Bu tür aygıtların yapılışında kullanılan yeni teknikler yumuşak ve esnek gastroskopların yapımını sağladı. Bu gastroskoplar hastanın midesine çok daha kolaylıkla ve tehlike yaratmadan sokulabilmektedir. Yumuşak ve esnek gastroskopların yaygınlaşması mide iç çeperlerinin incelenmesinde büyük bir gelişme sağlamıştır.

Mide kanserinin teşhisinde başvurulan başka bir yöntem hücreleri inceleme tekniğidir. Dölyatağı boynunda oluşan kanserlerin saptanmasında .büyük ölçüde kesinlik sağlayan bu yöntemde mide ince bir sonda yardımıyla tuzlu suyla yıkanır ya da koruyucu bir boru içinde mideye sokulan fırçalarla mide epitel hücreleri elde edilir ve bu hücreler mikroskop altında incelenir. Bu fırçalar yemek borusundan geçerken koruyucu tüpün içinde tutulur, mideye indikleri zaman dışarıya çıkarılır. Bu yöntem midede uygulandığında dölyatağında olduğundan daha rahatsızlık vericidir ve henüz yaygın bir şekilde kullanılmaya elverişli değildir. Bununla birlikte hücreleri inceleme tekniğinin geliştirilmesi ve mide kanserinin mümkün olduğu kadar erken bir aşamada teşhisinin sağlanması için birçok ülkede sürekli çalışmalar yapılmaktadır.

TEDAVİYE DOĞRU

Günümüzde mide kanseri olan bir hastayı tedavi etme konusundaki tek umut, urun gelişip yayılmadan önce teşhis edilerek gastrektomi ameliyatı yoluyla çıkarılmasıdır, ilk başarılı mide uru ameliyatı 1881 yılında Viyana Üniversitesi Cerrahi Profesörü Theodor Billroth tarafından yapıldı. 44 yaşındaki hastanın mide kapısında kanser vardı. Hasta ameliyattan sonra tamamen iyileşti.

Ameliyat sırasında çıkarılması olanaksız bir uru olduğu anlaşılan hastalarda bu urun yaptığı tıkanıklığı giderebilecek bir cerrahi müdahale yapmak mümkündür. Işınım tedavisinin mide kanserine çok az yarar sağladığı anlaşılmıştır. Bununla birlikte bu tedavi yönteminden ikincil urların gelişmesini önleyici olarak yararlanabilmektedirler.

Kansere karşı uygulanan sitotoksik (hücre öldürücü) ilaçların kullanılmasından sonra mide urlarında önemli ölçüde bir gerileme görülebilir. Günümüzde bu tür ilaçlardan en yaygın olarak kullanılanı 5-fluorourosildir.

Mide kanseri ameliyatla tedavi edildiğinde, en iyi sonuç hastalığın daha ilk evrelerindeyken teşhis edilebildiği durumlarda elde edilir. Fakat bu kadar erken teşhis edilmesinde sayısız güçlükler vardır. Orta yaslı ve yaşlı kimselerin baryum yemeği yiyerek röntgen filmleriyle incelenmeleri pahalı ve zaman alıcıdır.

Mide kanserinin çok yaygın olduğu Japonya’da midenin röntgen filmleriyle incelenmesi yönteminde midenin iç yüzeyinin fotoğrafları gastroskop yardımıyla çekilir. Yapılan bütün bu çalışmalara karşılık, mide urunun oluşmasının nedeni hakkında pek az şey bilinmektedir. Gelecekte mide kanserini yaratan nedenlerin ve giderek hastalığın ortadan kaldırılması yönünde yapılacak çalışmalar çok yapıcı olacaktır. Çok küçük bir önleyici tedbir, en etkili iyileştirme yöntemi kadar değerlidir. Bu nedenle doktorlar her yeni buluşu, her yeni öneriyi büyük bir titizlikle değerlendirmektedirler.
 

Lösemi (kan kanseri) terimi ilk kez 1845 yılında, Berlinli patoloji uzmanı Rudolf Virchon tarafından kullanıldı. Virchon bu terimi, dalağı şişmesi nedeniyle ölen bir hastanın kanındaki beyazımsı görünüşü tanımlamak için kullanılmıştı. Kanı mikroskopla incelemiş ve beyazımsı rengin, akyuvarların çok sayıda artmış olmasından ileri geldiğini kanıtlamıştı.

Löseminin kanser olduğu, yani bu hastalığın, kan hücrelerinin oluşum yeri olan kemik iliğinde gerçekleşen olumsuz bir değişimin belirtisi olduğunun kabulü için, aradan yaklaşık olarak yarım yüz yılın geçmesi gerekmiştir.

KAN HÜCRESİ ÜRETEN FABRİKA

Kan, plazma içinde yüzen üç tür hücreden oluşur. Bunlar alyuvarlar, akyuvarlar ve trombositlerdir. Lökosit denilen .akyuvarlar başlıca iki tip olurlar. Bunlar çoğunluğu polimorf (çok şekilli) çekirdekli lökositlerden oluşan tanecikli hücreler ve lenfositlerdir. Polimorf çekirdekli lökositler hastalıklara karşı direnmede, lenfositler ise vücudun bağışıklık tepkilerinde yararlı olurlar. Trombositler de kanamanın önlenmesinde önemli rol oynarlar. Kan hücrelerinin üreme hızı çok yüksektir.

Alyuvarlar kanda yaklaşık olarak 100-120 gün yaşayabilirler. Polimorf çekirdekli lökositler ise kanda sadece 6-10 saat kalıp, bu sürenin bitiminde savunma görevi yapmak için dokulara ve hasta kesimlere geçerler. Sağlıklı durumu normal bir yetişkinde, kemik iliği her saat on milyar alyuvar ve bunun yarısı kadar akyuvar üretir. Üç tür hücrenin nasıl olup da aynı ana hücreden farklılaşmış olduğu ve hücre sayısının bu denli yüksek olmasına rağmen, sağlıklı durumu normal bir insanda hücre kaybı ile hücre üretimi arasındaki dengenin sağlanabilmesi, hücre biyolojisinin başlıca araştırma konularından biridir.

Kan kanseri denge sağlayan kontrol mekanizmalarının bozulması nedeniyle hücre farklılaşmasının gerçekleşmemesinin ve farklılaşmamış hücrelerin çoğalmaya devam etmelerinin bir sonucudur. Farklılaşmamış oldukları için işlevleri olmayan hücreler, kemik iliğinde fazla sayıda birikince kana karışırlar ve kan kanserine yol açarlar. Kemik iliğinde gelişen kanserli kan hücrelerinin önemli etkisi, normal alyuvar, akyuvar, trombosit üretim dengesinin bozul, maşıdır. Hastalığın belirtilerine ve kötü sonuna bu durum yol açar.

NORMAL ÜRETİMİN AKSAMASI

Farklılaşmanın gerçekleşmemesi üretimin çeşitli aşamalarında görülebildiğinden, çeşitli kan kanseri türleri ortaya çıkar. Biriken hücreler eğer hiç farklılaşmamışlarsa kan kanseri, ivegen kan kanseri adını alır. Bu tür birden başlar ve süratle gelişir. Hücre farklılaşmasının kısmen gerçekleşmesi durumunda süreğen kan kanseri söz konusu olur. Bu türde hastanın yaşam süresi uzatılabilir.

Kan kanseri çoğu kez lenfositlerin gelişme aşamasını (ivegen ya da süreğen lenfoid) ya da tanecikli akyuvarların gelişme aşamasını (ivegen ya da süreğen tanecikleri akyuvar kanseri ya da miyeloid) etkiler. Acaba neden bazı kan hücreleri farklılaşma işlevinde başarıya ulaşamamaktadırlar? Bu soruya hiç değilse şimdilik yeterli bir cevap vermek mümkün değildir. Kesin olarak bilinen tek olgu, farklılaşma gücünün, hücrelerin kromozomunun kalıtsal malzemesinde (deoksiribünükleik asit) bulunduğu ve kan kanserinde farklılaşmanın gercekleşmemesinin, kromozomlarda ya da içerdikleri bilginin uygulanmasında beliren bir bozukluğun sonucu olduğudur. Süreğen miyeioid bu görüşü kanıtlayan bir örnektir.

Bu tür kan kanserinde, akyuvarlar incelenince kromozomların anormal oldukları, bir kromozomun daha küçük olduğu görülür. Bu küçük kromozom Philadelphia’da saptandığı için Philadelphia kromozomu adını taşır. Küçük kromozom sadece hastalıklı akyuvarlarda vardır; vücuttaki öbür hücrelerin tümü normaldir.

Erkeklerde görülen kan kanserine yol açan en yaygın neden, aşırı ışınım sonucunda kromozom yapımında meydana gelen bozukluktur. Ancak kan kanseri için ışınımın yüksek dozda olması gerekir. Koruyucu tedbirler almayan röntgen uzmanlarında ve Hiroşima ve Nagazaki’ye atılan atom bombalarından sonra sağ kalabilenlerde görülen kan kanseri, bu görüşü doğurmaktadır. Ancak genel olarak kan kanserine yol açan nedenler bilinmemektedir.

PUSUDAKİ VİRÜS

Virüslerin hücrelerdeki kromozomlara girebildikleri ya da kromozomların içerdiği bilginin yorumlanmasında rol oynadıkları bilinmektedir. Acaba virüsler hücre farklılaşmasını da etkiler mi? XX. yüzyılın başlarında, Amerikalı Peyton Rous, civcivlerde görülen kan kanserinin bir virüsten geldiğini kanıtladı. Bunu başka araştırmalar izledi ve kan kanserinin insanlarda da virüs kökenli olup olmadığı araştırıldı. Bu amaçla ameliyat edilmeleri olanaksız kanserli hastalara ve hayvanlara kanserli kan verildi. Fakat insanlarda olsun, başka memelilerde olsun, kan kanserinin bir canlıdan bir başka canlıya bulaşma yoluyla geçtiği saptanamadı. Bunun gibi hastalığın kalıtım yoluyla aktarıldığını ileri sürmek de olanaksızdır. Çünkü kan kanseri olan annelerin doğurduğu çocuklar daima sağlıklı olmaktadır.

1950 yıllarında Amerika’da Ludwig Gross kan kanserinin farelerde virüs yoluyla bulaşabildiğini saptadı. Kanserli kanı yeni doğmuş farelere aşıladı ve bunların büyüyünce kan kanserine yakalandıklarını saptadı. Erişkin farelerde kan kanseri virüsüne karşı bağışıklık olduğundan, yeni doğmuş fareye virüs aşılanırsa hastalık bulaştırılabilir. Kan kanseri virüsünün, yeni doğmuş farede erişkin yaşa kadar etkisiz kaldığının ve ancak fare erişkin yaşa ulaşınca kan kanserine yol açtığının saptanması önemli bir buluştur. Bugün kedilerde, kemirici hayvanlarda kan kanserinin virüs kökenli olduğu yolunda çok önemli bulgular vardır. Aynı durumu insanlar için de geçerli saymanın doğru olacağını ileri süren bilim adamlarının sayısı gittikçe artmaktadır.

HASTALIĞA EĞİLİM

Kan kanserine yakalananların yıllık oranı milyonda 50-60 kadardır. Başka kanser türlerinin aksine, kan kanserine yaşlıların olduğu kadar çocukların ve gençlerin de yakalanabilmeleri, bu hastalığa ayrı bir önem vermektedir. 35 yaşın altındaki ölümlerin 50 tanesinden 1 tanesinde ölüm nedeni kan kanseridir.

Batı Avrupa memleketlerinin çoğunda ve Kuzey Amerika’da, 1930′dan sonra kan kanserinden ölenlerin sayısında artış görülmektedir. Bu artış özellikle 1940 yılında belirginleşmiştir. Son on yılda ise hafif bir azalma görülmektedir. Çocuklarda en çok rastlanan kan kanseri türü ivegen lenfoittir. Süreğen türlere erişkin yaşın altındakilerde pek rastlanmaz; süreğen lenfoide ise 50 yaşından genç olanlarda az rastlanır. İvegen miyeloid için yas söz konusu değildir; her yaşta görülebilir. Bununla birlikte bu tür yine de en çok erginliğin ilk yıllarında belirir. Kadınlardan çok erkeklerde görülür.

Kan kanseri ile belirli coğrafi bölgeler ya da ırklar arasında bir bağlantı yoktur. Bununla birlikte bazı kişilerin kalıtsal yapıları nedeniyle bu hastalığa karşı daha yatkın olduklarını gösteren bazı belirtiler vardır. Örneğin mongolizm hastalığıyla dünyaya gelen çocuklarda kan kanserinden ölenlerin sayısı beş kat yüksektir; tek yumurta ikizlerinde ikizin biri kan kanserine yakalanırsa, öbür ikizde bu hastalığa yakalanma olasılığı çoğalmaktadır. Bu örnekler dışında hastalığın kalıtsal nitelik taşıdığı kanıtlanmış değildir. Ancak süreğen lenfoidin böyle bir nitelik taşıdığını ileri sürenler vardır.

TEHLİKELİ BELİRTİLER

Kan kanserinin teşhisi, kemik iliğinde ve kanda çok sayıda kanserli hücrelerin varlığının saptanmasıyla olur. Hastalığın bu denli tehlikeli oluşu alyuvarların, akyuvarların ve trombositlerin yeterli sayıda üretilmemesinin sonucudur. Hastalığın belirtisi alyuvar eksikliğinden gelen kansızlık, akyuvar eksikliğinin sonucu olan hastalıklar ve trombosit eksikliğinden gelen kanamalardır. Bu belirtiler ivegen türlerde özellikle belirgindir; süreğen türlerde hücre farklılaşması bir oranda gerçekleşmekle birlikte, anormal hücrelerin birikimi hastalığın belirtilerine yol açar.

Apse ve benzen önemsiz yangılanmalar küçük çürükler, burun kanamaları, zatürree, ciddi iç kanamalar, ivegen lenfoid ile miyeloidin ilk belirtileri olabilirler. Şiddetli kansızlık, bunun sonucu halsizlik, nefes daralması ve çarpıntı da görülür. Fakat bu belirtiler sadece kan kanserine özgü olmadıklarından, çoğu kez teşhise geç kalınır. Ağızda yangılanma ve kanama gibi belirtiler ise bu hastalıkta özellikle yaygındır. Zatürree ve septisemi ise daha da tehlikeli olup ölüme yol açabilirler.

Süreğen miyeloidde hastalar kansızlıktan ve dalak büyümesinin verdiği sıkıntıdan şikayetçidirler. Hastalık ivegen bir nitelik kazanırsa kanamalara yol açar. Teşhis, kanın incelenmesi yoluyla yapılır. Philadephia kromozomunun varlığı teşhise kesinlik kazandırır, ivegen lenfoidde kansızlık ve lenf bezleri ile dalağın şişmesi hastalığın ilk belirtileridir. Kanserli lenfositler bağışıklık cismi oluşumunda dengesizliğe yol açar; bu durum kişiyi zatürree gibi bakteri kökenli, zona gibi virüs kökenli hastalıklara karşı savunmasız kılar. Sık olmamakla beraber, bu hastalık hiç bir belirti göstermeyen yaşlılarda da rastlantı sonucu saptanır. Bu gibi kimselerde yıllarca hiç bir rahatsızlık vermeden sürer ve ivegen şekle dönüşmez.

İvegen tür kan kanserinin özelliklerinden biri, hastalığın gelişmesinde birden görülebilen duraklamadır. Duraklama dönemi tedaviden sonra görülebileceği gibi, örneğin kızamık gibi bir hastalıktan ya da kan naklinden sonra da görülebilir. Bu dönemlerde kandaki ve kemik iliğindeki anormal hücreler kaybolur; bunların yerini tekrar normal hücreler alır. Hastalığın belirtileri kaybolur, hasta tamamen sağlıklı duruma döner. Bu değişiklik bazı hastalarda son derece çabuk, örneğin birkaç gün, bazen birkaç hafta içinde olur. Hastalık bir süre sonra yine belirebilir. Ancak bunun için genellikle yıllar geçer. Bugün duraklama dönemi on yıldan fazla sürdüğü halde, hiç bir yineleme belirtisi göstermeyen hastalar vardır.

İLAÇ YOLUYLA SAVAŞ

İvegen kan kanserinin tedavisinde amaç duraklama dönemini gerçekleştirmek ve sürekli kılmaktır. Çocuklarda ortaya çıkan ivegen lenfoid olaylarında hastaların yaklaşık olarak %90′ında duraklama dönemi gerçekleştirilebilmektedir. Vinkristin adlı ilaç bu konuda yararlı olmaktadır. Bu ilaç Cezayir menekşesinden elde edilen alkali bir madde olup, genellikle haftada bir kez damardan (atardamar) verilir; kortizon ve prednizon gibi hormonlarla bir arada uygulanır. Vinkristin hastada geçici olarak saç dökülmesi, prednizon ise çocuklarda yüz şişmanlığı yapar. Duraklama dönemi genellikle tedavinin başlamasından üç ya da dört hafta sonra görülür, ivegen miyeloidde duraklama dönemini gerçekleştirme olasılığı yüzde 30-50 oranındadır. Bu amaçla kullanılan en yaygın ilaçlar cytosine arabinoside, 6-mercaptopurine ve rubidomycin adlarını taşırlar.

Bu ilaçlar kanserli hücrelerin üremesini engellerken kemik iliğinin normal hücreler oluşturmasına da engel olurlar. Duraklamanın sağlanması için yapılan tedavi sırasında hasta çok tehlikeli bir dönemden geçer. Bu dönemde hastaya, alyuvarların yenilenmesi için kan verilir, trombositlerin azalması nedeniyle kanama olduğundan bunun durdurulması için trombosit nakli yapılır. Bu dönemde hasta her çeşit hastalığa karşı olağanüstü duyarlı olduğundan, başka hastalıklardan korunması ve gereğinde antibiyotik uygulanması çok önemli konulardır. Bazı hastanelerde hastalar karantinaya alınır ve bütün yiyecekleri sterilize edilir. Doktorlar ve ziyaretçiler hastayla doğrudan temas etmezler. Ancak böyle bir tutum hastada bazı psikolojik sorunlar ortaya çıkarır.

HASTALIĞIN YİNELEMESİ

Duraklama döneminde ilaç alınırsa bu dönemin süresi çok daha uzun olur. ivegen lenfoidde en yaygın kullanılan ilaç methotreksat isimli ilaçtır. Bu ilaç kanserli hücrelerin üremesini önler. Bir süre sonra ilaca karşı bir direnme görülebilir ve hastalık tekrar başlayabilir. Böyle durumlarda, örneğin 6-mercaptopurine gibi ilaçlar kullanılır.

Süreğen kan kanserinde ise gerçek bir duraklama sağlanamamaktadır, ilaç yoluyla hücre üremesi önlenerek hastalığın birçok yıl denetim altında tutulması ve hastanın sağlık durumunun düzelmesi sağlanmaktadır. Busulpha, süreğen miyeloidde en çok kullanılan ilaçtır; ayrıca dalak içine uygulanan ışınım da yararlı olmaktadır. Süreğen lenfoidde ise chlorambucil adlı ilaç etkili olmaktadır. Son yıllarda farelerde kan kanserinin ilaçla kesin bir şekilde tedavi edilmesi mümkün olmuştur. Faredeki kanserli hücrenin üreme hızı dikkate alınarak verilen yüksek dozlu ilaçlar, kimi farelerde hastalıklı hücrelerin tümünü yok etmekte ve hayvanın kesin iyileşmesini sağlamaktadır.

HÜCRE FARKLILAŞMASININ BİLİNMEYEN YÖNLERİ

Hodgkin hastalığı ve Burkitt lenfoması kan kanseriyle yakın bağlantısı olan hastalıklardır. Bu hastalıkların tedavisinde elde edilen sonuçlar kan seri açısından da önemlidir. Bu hastalıklar bazı hastalarda, ameliyata başvurmadan, ilaç ve X ışını tedavisiyle iyileştirilmektedir. Burkitt lenfomasında ve bazen de Hodgkin hastalığında, vücudun gösterdiği bağışıklık tepkisi, tedavinin sağlanmasında önemli bir etken olmaktadır.

Vücudun kanserli hücreleri yabancı sayarak bunları bağışıklılık tepkisi yoluyla dışarı atmasını sağlamak için yıllardan beri denemeler yapılmaktadır. Bağışıklık tepkisi yoluyla tedavi yönteminin birçok şekilleri, Fransa, İngiltere ve Amerika’da denenmektedir. Bu yöntemde amaç, ilkin bir duraklama dönemine ulaşmak, sonra da bu dönem boyunca vücudun bağışıklık tepkisi yoluyla geri kalan kanserli hücreleri yok etmesini sağlamaktır. Bunun için de vücudu, bağışıklık tepkisinin doğması için uyarmak gerekir. Tedaviye başlamadan önce hastadan alınan kanserli hücreler daha sonra bu tepkinin uyandırılması için kullanılmaktadır. Bu yöntemin önümüzdeki birkaç yıl içinde daha da gelişeceği anlaşılmaktadır.

Yaklaşık olarak 25 yıl önce bir rastlantı sonucu, farelerde görülen bazı urların gelişmesinin, hayvana Gine domuzunun serumu verilince durduğu gözlenmişti. Başka hayvan serumları, örneğin tavşan serumu aynı sonucu vermemişti. Bunun nedeni bu domuzun serumunda, başka hiç bir hayvanda bulunmayan bir enzimin bulunmasıydı. Asparajinaz adlı bu enzim, amino asit asparajinini yok eder. Normal hücreler büyümek için asparajine gereksinme duymazlar; oysa kimi ur hücreleriyle kan kanserli hücreler büyümek için asparajine gereksinme duyarlar. Bu hücreler asparajinsiz bırakılınca ölürler.

Asparajinaz bakterilerden elde edilir. Çocuklukta görülen ivegen lenfoidde bu enzimin çok olumlu etkileri olduğu görülmüştür. Kan kanserine karşı etkili ilaçlar bulunması amacıyla özellikle ABD’de yoğun çalışmalar yapılmaktadır. Fareler üzerinde yapılan deneylerde yüzlerce kimyasal bileşik denenmiştir. Bu konudaki kesin başarının hücre farklılaşmasının bütün yönleri açıklanınca elde edileceği anlaşılmaktadır.
 

Birincil akciğer kanserleri başlıca iki türdür. Bu türler dışında, az görülen başka tipler de vardır. Birinci tür, bronşlardaki bezlerden oluşan adenokanserlerdir. Yavaş büyür ve bazen kanser gibi davranmaz. Bu tip tümörlerin belirme oranında son yıllarda çoğalma görülmemektedir. «Sigara içenlerin kanseri» adı da verilen ikinci tür kanser, bronkojenik kanser olup, son yıllarda belirme oranı hızla çoğalmaktadır. Bu tür kanser çok tehlikelidir.

Akciğer kanseri önde gelen ölüm nedenleri arasında yer almaktadır. 1950′de önce Amerika’da Wynder, sonra da İngiltere’de Doll ve Bradford Hill, sigara içmenin kansere yol açabileceğini göstermişlerdir. Bu araştırıcılar, adı geçen hastalığın daima yaygın olarak bulunduğu, ancak eskiden teşhis edilemediği, son yıllarda artmasının nedeninin teşhis olanaklarının çoğalmasına bağlı olduğu itirazıyla karşılaşmışlardı. Ancak, hastalığın teşhis olanaklarında yeni bir gelişme olmadan da çoğalmaya devam etmesi, bu itirazları geçersiz kılmıştır.

Akciğer kanserindeki artışı, yüzyılımızdaki şehirleşme ile açıklayanlar da olmuştur. Havanın kirlenmesine yol açan petrol ve dizel makinelerinin yakıt ürünlerinin akciğer kanseri oranını çoğalttıkları iddia edilmiştir. Ancak bu hastalığın şoförlerde araba tamircilerinde ve yollarda çalışan diğer meslek sahiplerinde daha fazla görülmemesi bu itirazları da zayıflatmaktadır. Öte yandan kömür yakılması sonucu meydana gelen dumanların, akciğer kanserinin oluşumu açısından önemli bir etken olabileceği kabul edilmektedir. Sigara içen bir şehirlide akciğer kanseri belirmesi olasılığı, aynı miktarda sigara içen bir köylününkinden fazladır. Hastalığın amyant işçilerinde ve kimi maden yataklarında çalışanlarda da sık görülmesi, sigara ve kömür dumanı dışında da etkenlerin bulunduğunu gösterir.

Amerika Birleşik Devletleri’nde, Kanada’da ve İngiltere’de yapılan araştırmalar, sigara içmeyenler arasında çok düşük olan akciğer kanseri oranının, puro ve pipo içenler arasında daha yüksek, sigara içenler arasında ise çok yüksek olduğunu göstermiştir. Öte yandan sigara içmekten çok, insanı sigara içmeye iten nedenlerin akciğer kanserine yol açabileceğini ileri sürenler de vardır.

Akciğer kanseri çoğu kez. hastalık oldukça ilerledikten sonra belirtilere yol açar. Uzun süren ve bir türlü geçmeyen bir bronşit ya da zatürree, ya da akciğerlerden kan gelmesi hastalığın belirtisi olabilir. Bazı hastalar ise, kanserin başka organlara atlaması sonucu beliren şikayetlerle hekime başvururlar. Bazı hastalarda~da akciğer kanseri, karmaşık hormonsal belirtilere yol açar.

Hastalık teşhis edildiği zaman başka organa atlamamışsa, tümörün bulunduğu akciğerin tümü ya da bir bölümü çıkarılır. Bu ameliyata rağmen hastaların çoğunda kurtuluş sağlanamaz ve ameliyat olanlardan ancak onda biri, beş yıl ya da daha uzun süre yaşayabilirler. Çok defa ameliyat yapılamaz ve ışın tedavisiyle hastalığın gelişimi uzatılmaya çalışılır ve bir iki yıl süreli geçici bir iyileşme sağlanabilir.
 

Yemek borusu kanseri halka şeklinde (yani yemek borusunun bütün yuvarlak çeperi etrafında tıpkı bir halka biçiminde) olur ve çoğu kez kasılmalar baş gösterir. Bu yüzden yemek borusu kanseri sonucu yemek borusunda gitgide artan bir daralma görülür. Bu nedenle genel koşulların kaçınılmaz bir şekilde gittikçe yozlaşmasına (halsizlik, kansızlık ve gitgide çoğalan kilo kayıpları ile belirlenen bir kaşeksi) paralel olarak, yemek borusu daralmasında ortaya çıkan klinik belirtileri de kendini gösterir. Bütün bunlardan başka kanlı kusmalar ağrılar görülür.

Teşhis kanserin yerleşme merkezinde yapılan röntgen incelemesi ile sağlanır. Radyoskopik incelemede yemek borusu çeperinin sertleştiği ve borunun içinin huni biçiminde daraldığı göze çarpar. Bu daralma sonucunda bazen yemek borusu tamamen kapanır. Bu yüzden hastalığın ileri dönemlerinde hasta sulu yiyecekleri bile yiyemez.
 

Prostatın irileşmesi ve arkaya (gödenbağırsağa doğru), aşağıya, yukarıya (sidik torbasına doğru yayılan şiddetli ağrılarla ortaya çıkar. Hastalığın ikinci bölümünde, prostata bitişik durumdaki sidik torbası yangılanır (sistit). Bu nedenle, işeme ile vücuttan atılan sıdığın son bölümü, içinde kan bulunması yüzünden kırmızımtırak bir renk alır (kan işeme).

Hastalık, daha başlangıçta metastaz (serpme) yaparak kalçanın lenf düğümlerini özellikle iskeleti ve akciğerleri tehdit eder. Anüsün elle muayenesinde, kestane büyüklüğünde, üzerinde yumrular olan, bakışımsız, katı, ağrı yapan bir cisimle karşılaşılır; bu, hacmi büyümüş olan prostat bezidir. Hastanın genel sağlık durumu, çabucak bozulur; çok geçmeden kaşeksi baş gösterir.

En etkili tedavi yolu, hastaya cinsel dişi hormonları verilmesine dayanır. Cerrahi tedavi prostat bezinin daha hastalığın başlangıcında alınması biçiminde uygulanır. Radyum ile (radyum tedavisi) ya da X ışınları ile (röntgen tedavisi) yapılan ışın tedavisi yararlı olabilir, fakat hastalığı iyileştiremez. Bununla beraber ışın tedavisi prostat bezinin tümünün ameliyatla alınmasına hazırlanmada yararlı olur.
 

Bu nedenle bir yandan meme kanserinin nedenleri araştırılırken, bir yandan da hastalığın vücudun öteki kesimlerine yayılmasını önlemek için erken teşhis ve tedavi sorununa yeterince eğilmek gerekir. Hastalık yeteri kadar erken denetim altına alınmazsa, lenf dolaşımı yoluyla koltuk altlarındaki ve göğüsteki lenf düğümlerine kan dolaşımı yoluyla da vücudun pek çok kesimine, özellikle akciğerlere, kemiklere ve karaciğere yayılır.

Her kadının, göğsünde bir şiş veya yumru olup olmadığını anlamak için kendini muayene etmeyi bilmesi iyi olur. Bunun uygulanması ne kadar yaygınlaşırsa, bu hastalığın tedavisi de o kadar kolaylaşır.

30 yaşını geçen kadınlarda görülen meme kanseri yaşla doğru orantılı olarak artar. Ur sert ve hareketsiz olup çoğu zaman üzerindeki deriye bağlıdır. Memedeki her yumru kanser demek değildir, ama göğsünde bir yumru bulan her kadın derhal doktora başvurmalıdır. Kanser şüphesi doğar doğmaz hastalığın ne kadar ilerlemiş olduğunu, vücudun öteki kesimlerine yayılıp yayılmadığını anlamak gerekir. Meme kanseri teşhisi biyopsi ile yani meme dokusundan alınan bir parçanın laboratuvarda incelenmesiyle doğrulanır. Yayılıp yayılmadığı ise, vücudun çeşitli kesimlerine uygulanan özel yöntemlerle anlaşılır. Ancak, bazen basit bir muayene ile de ortaya çıkabilir.

KANSERE KARŞI SİLAHLAR

Göğüste şiş farkeden bir kadının başvurduğu uzmanın belirli bir tedavi yolu çizmeden önce çeşitli muayeneler uygulaması gerekir. Hastalık ne kadar erken teşhis edilirse, iyileşme olasılığı da o kadar büyük olur. Bu nedenle günümüzde memede hiç bir anormal durum olmasa da meme kanseri araştırabilecek birtakım acısız deneyler yapılmaktadır. Bunlar henüz röntgenle inceleme kadar yaygın olarak uygulanmamaktadırlar. Ancak, yaygınlaşmaları herkesçe uygulanmaları iyi sonuçlar verecektir.

Bu deneylerden birinde X ışınlarına başvurulur. Röntgen filmleri memedeki anormallikleri ortaya koyar ve kanser, fibroadenom ve kist gibi anormal oluşumlardan ayırt edilir. Termografi denilen başka bir yöntemle deri düzeyinden yayılan ısı ölçülür. Bunun için kızılaltı ışın yayan bir aygıt kullanılır. Sıcaklığı yüksek olan bölge bir kanser bölgesi olabileceği için muayeneler bu bölge üzerinde yoğunlaştırılır.

Kesin kanser teşhisi konup hastalığın ne derece ilerlemiş olduğu saptandıktan sonra ilk aşama, tedavi konusunda karar verme aşamasıdır. Çok yayılmamış olaylarda ameliyata başvurma en iyi yoldur. Ameliyat, çıkarılan bölüme göre farklı olur. Basit mastektomi denilen ameliyatta yalnız meme alınır. Memne ile birlikte koltuk altı lenf düğümlerinin alınmasına radikal mastektomi denilir. Ultraradikal mastektomideyse, meme ve koltuk altı lenf düğümleriyle birlikte göğüs kafesinin bir bölümü ve daha başka lenf düğümleri de alınır. Bazen ileri vakalarda hastanın acısını, sıkıntısını hafifletmek için basit mastektomiye başvurulduğu olur.

Çoğu zaman ameliyatla birlikte ışın tedavisi de uygulanır; çünkü ışınlar kanser hücrelerini öldürebilir. Bazen ameliyat yerine yalnız bu yoldan yararlanıldığı da olur. Yineleyen urlar ve memeden yayılan ikincil urlar gibi urların tedavisinde ışınım yararlıdır.

Meme kanserlerinin aşağı yukarı %30′u hormonlarla ilgilidir. Yani büyüme hızları vücuttaki hormonların değişmesiyle değişebilir. Ancak hangi kanserin bu türden olduğunu ortaya koyacak kolay bir yol yoktur; çeşitli deneyler yapmak gerekir. Hormon tedavisi başarılı olabilmektedir. Bu tedavide ya yumurtalıklar, böbreküstü salgıbezi ve hipofiz gibi salgıbezleri çıkarılmakta, ya da bunun tersine hastaya fazladan hormon verilmektedir.

Bezlerin çıkarılması gereken durumlarda, ameliyatların hepsi birden yapılmaz ve verilen birtakım ilaçlarla salgıbezinin işlevi desteklenir. Hormon tedavisi bazı ileri kanserlerde iyi sonuç vermektedir. Ancak, iyi sonuçtan hastanın tam iyileşmesi anlaşılmamalıdır. Sağlanan iyilik, daha çok bir çeşit hafifletmedir. Kanserin yinelemesi olasılığı büyüktür. Her ne kadar bazı doktorlar bütün meme kanseri olaylarında yumurtalıkları daha tedavinin başlangıcında çıkarmayı öğütlerlerse de, genellikle başlangıç aşamasında bu yola başvurulmamalıdır.

Yineleyen meme kanserinde sitotoksik, yani hücre öldürücü ilaçlar kullanılmaktadır. Ancak bu yöntem öteki yöntemler kadar yaygın değildir.