35 yaş altı anne adaylarına tek embriyo şartı getiren sağlık bakanlığı, infertilite tedavisinin getirdiği çoğul gebeliklerde görülebilecek riskleri önlemeye çalışıyor.

Bakanlık’tan yapılan açıklamada, yardımcı üreme teknikleri ile gerçekleşen gebeliklerde, anne için risklerin ve bebek ölümlerinin arttığı belirtildi.

Açıklamada, “Sağlık Bakanlığı transfer edilebilecek embriyo sayısını kısıtlarken, daha sağlıklı anne ve bebek olması ihtimalini artıran yolu tercih etmiştir. ” denildi.

Yeni tüp bebek merkezlerinin artık müstakil merkez şeklinde değil, hastane bünyesinde açılacak, yardımcı üreme teknikleri merkezi açmayı düşünenler öncelikle bakanlıktan izin alacaklar.

—Burada, her kliniğin kendi “implantasyon oranını” belirlemesi gerekiyor. “İmplantasyon oranı,” transfer ettiğiniz embriyonun tutunma oranı demek. Bunu hesaplamak mümkün. Eğer kliniğin “implantasyon oranı” yüksekse o zaman, fazla sayıda embriyo transfer etmeye gerek yok. Son dönemde Sağlık Bakanlığı, 3′ten fazla embriyo transfer etmeyi de yasakladı. Ancak, bu ne kadar uygulanıyor doğrusu bilmiyorum. Bunun birtakım istisnai durumları bazı hastalar için elbette olacak. İstisnaları konuşmuyorum, genelden bahsediyorum.

Çoğul gebeliklerde istenmeyen durumlar gelişiyor mu?
— Olmaz mı var tabii. İkiz gebelikte prematüre yani çocuğun yoğun bakım ihtiyacı hissetmesi oranı, tekil gebeliğe göre 2 kat artmış iken, üçüz gebelikte bu 5 kat anıyor. O zaman çok iyi düşünmemiz lazım. Çoğul gebelik, bazı bebeklerde kalıcı hasarlara yol açabiliyor. Yeni doğan yoğun bakım ünitelerinin gerekliliği ortaya çıkıyor. Yeni Doğan Yoğun Bakım Üniteleri kurmak da Tüp Bebek Merkezi kurmak kadar pahalı bir yatırım. Eğitimli ve tecrübeli personel çok önemli. Bu da ülkeye ekstra bir yük getiriyor işin doğrusu. Sonuç olarak “çoğul gebelik” için şunu söyleyebilirim: İki tane belki kabul edebiliriz. Çünkü annenin iki tane göğsü var çocuğu emzirebilmek için. İki tane kolu var çocuğu tutabilmek için. Ama ikizin üzerindeki çoğul gebeliklerde problem yaşanıyor.

“Çoğul gebelik olursa, bunları, anne karnında gebelik ilerlemeden sonlandırmak mümkündür. Onun için biz çok sayıda embriyo transfer edelim. Gerekirse sonlandırırız” yaklaşımına ne diyeceksiniz?

— Bu her zaman için doğru bir yaklaşım değil. Çünkü eğer üçün üzerinde gebelik varsa, bunların mutlaka azaltılması öneriliyor. Mesele, üçüzden ikize indirmek kararının verilmesi. Tavsiye etmek ile mutlaka arasında bir fark var. Bu işlem, pek de masum olmayan bir işlem. Artı çiftlere, psikolojik olarak da birtakım yükler getirebilen bir işlem. Onun için hastalar embriyo transferi yapılırken, “Gebe kalayım da nasıl olursa olsun. Eğer çoğul gebelik olursa, nasıl olsa doktorum bir çaresine bakar” diye düşünüyorlar. Oysa çiftin daha önceden düşünüp kararlı gelmesinde fayda var. Çünkü biz ekip olarak hastaya, “Sizin şu kadar embriyonuz var. Sizin özellikleriniz göz önüne alındığında bu embriyolardan transfer edilmeye layık olan şu kadar tanesi var. Sizin yaş grubunuzda bizim kliniğimizin gebelik oranlarına ve tecrübemize göre, transfer edeceğimiz embriyo sayısı şu olmalı. İki tane transfer edersek gebe kalma oranınız şu kadar” gibi bir konuşma yapıyoruz. Hastalar bize itiraz edebiliyorlar ve hatta çoğul gebelik riskini dikkate almayabiliyorlar. Hastaların iyi yönlendirilmesi gerekiyor. Tabii son karar her zaman hastanındır.

Diyelim ki size tedavi olmak isteyen bir çift geldi. Tedavi başarılı oldu ve kadın gebe kaldı. Kontroller sonucu ikiz gebelik olduğu belirlendi. Diyelim ki kadın, “Sadece bir tanesini istiyorum” diye tutturdu. Ya da kocası çoğul gebeliğe itiraz ederek, “Bize iki tane fazla” dedi. Bebekleri bire indirme kararını nasıl alıyorsunuz?

— İkiden bire indirmek konusu çok tartışmalı. Çünkü ikiz bebekler, prematüre yoğun bakıma ihtiyaç duymaksızın yaşayabilen bebekler. Burada asıl problem ikinin üzerindekiler. Üçüzlerde belki bir yere kadar yoğun bakım gerektirmeden, gebeliğin sonuna kadar gelebiliyorlar ama üçün üzerindekiler çok problemli. Mutlaka yeni doğan yoğun bakımı olan ortamda doğmaları gerekiyor. Sağlıklarına kavuşamayanlar olabiliyor.

Kadın ısrar ediyor diyelim ki. “Ancak bir tane bakabilirim” ya da, “Benim yaşım ancak bir taneyi kaldırabilir” diyor. Burada ne yapmak lazım?

— Bunlar tabii baştan konuşulması gereken şeyler. Hastanın kesinlikle böyle bir tavrı varsa, iki tane değil, tek bir embriyo transfer etmek gerekiyor. Ama hastaya o tek embriyodan bile ikiz gebelik olabilme ihtimali olduğunu da anlatmamız lazım.

Prof. Dr. Bülent Gülekli
Dokuz Eylül Üniversitesi Tüp Bebek Bölüm Başkanı

Tüp bebek yaptırmadan önce geçmeniz gereken bir dizi test var. Bu testler anne olup olamayacağınız konusunda net bilgi verir. Öncelik sigarayı bırakmaktır… Bizim çocuğumuz olmuyor. Tüp bebek yaptırmamızı önerdiler. Tüp bebek konusunda bilgi verir misiniz? Bunu en iyi nerede yaptırabiliriz?
Tüp bebek için başvurmadan önce yaptırmanız gereken bazı basit testler var, bu testler ile anne- baba olup olamayacağınızı öğrenmeniz mümkündür. 1-Sperm tahlili: Bu testle, spermin hacmine, yoğunluğuna yani bir mililitrede ne kadar sperm bulunduğuna ve spermin morfolojisine yani şekline bakılabilir. 1 ml’deki sperm sayısının en az 20 milyon olması gerekir. Ancak sperm sayısı biraz düşük olan biri de baba olabilir. Sadece süreç uzayacaktır. 2-Kadında tüplerin açık olup olmadığının kontrol edilmesi gerekir. 35 yaşın altındaki kadınlarda 1 yıl denemenin ardından gebelik olmamışsa tüplerin açık olup olmadığına bakılması gerekir. 35 yaşın üstündeki kadınlarda bu süre biraz daha kısa tutulabilir. -Yumurtlama düzeninin ve hormonların dengeli olup olmadığı araştırılmalıdır. Bunun için iki basit kan testi uygulanır. Adetin 3. günü yapılan testle yumurtalığı kontrol eden hormonlar ölçülür, 21. günde uygulanan testle ise yumurtlamanın olup olmadığı saptanabilir. 4. Doğal yolla gebe kalmak, çiftin kendi kontrolündedir. Bu yolu denemeye karar veren anne-baba adaylarının öncelikle kendilerine zarar veren maddelerden uzaklaşmaları gerekir. Sigarayı bırakmaları öncelikli şarttır. İkinci unsur ise içkidir. Sürekli içilen içki muhakkak bırakılmalıdır. Kahve ve çay gibi kafein içeren içeceklerin azaltılması da bu süreçte önemlidir. Çevresel faktörler minimuma çekildikten sonra, 35 yaşından genç çiftler doğal yolla gebe kalmak için bir yıl bekleyebilir. Ancak bir yılsonunda gebe kalamayan çiftin, test yaptırması ve tedaviye başlaması uygun olacaktır. 35 yaşından sonra bir yıl beklenmesi doğru olmayabilir.

FOLİK ASİT GEBELİKLE BAŞLAR
Hamile kalmak istiyorum, doktorum bana folik asit başladı. Bunu ne kadar kullanmak gerekiyor. İlaç kullanırken hamile kalırsam bebeğime bir zararı olur mu? Folik asit, gebelik planlandığı andan itibaren başlanır ve gebeliğin ikinci ayına kadar kullanılmaya devam edilir.

DÜZENSİZLİK NORMAL
46 yaşında bir kadınım. Bu zamana kadar adetlerim hep düzenli seyrediyordu. Ancak son iki adettir kanamalarım çok fazla olmaya başladı. Bunun için bir doktora gitmeli miyim?
40 yaşından sonraki dönemde kanamalarda düzensizlikler olabilir. İster doğum yapmış, ister doğum yapmamış olsun kadınlarda rahim ve yumurtalılara ait hastalıklar en çok bu dönemde karşımıza çıkar. Yazılara başladığımız ilk günlerden beri sürekli söylediğimiz bir konu var: Her kadın şikayeti olsun veya olmasın yılda bir kez mutlaka bir jinekoloji muayenesine gitmelidir (aslında ideali 6 ayda birdir). 40 yaşından sonra ise 6 ayda bir muayene yapılması daha uygun olacaktır. Şikayetleriniz nedeniyle jinekologunuza başvurmanız en doğru karardır.

PENİS BAŞI İLTİHABI
30 yaşında bekar bir erkeğim. Yabancı bir kadınla ilişkim olduktan bir hafta sonra penisimin uç kısmında kabuklanma ve yanma olmaya başladı. Bu bir hastalık mıdır?
Kötü bir şey olabilir mi? Penis başı veya penis ucunun iltihaplanmasına balanit denir. Oldukça sık görülen bir rahatsızlıktır. Belirtileri, penisin ucunda kızarıklık, tahriş ve kabuklanmadır. Balanitin birçok çeşidi vardır. Nedenlerinden bazıları; böbrek yolları enfeksiyonu, penise sürtünen kumaşın tahrişi veya kumaşın temizlenmesi ya da yapımında kullanılan kimyasal maddeler ve doğum kontrol kremlerine reaksiyon, olabilir. Şeker hastası erkeklerde, idrarda fazla şeker bulunması nedeniyle, balanitis çok sık görülür. Mantar enfeksiyonu da sık rastlanan bir sebeptir. Penisteki tahriş bir iki gün içinde geçmezse bir ürologa danışmak gereklidir. Balanit tedavisinin temeli temizliktir. Bakteri ve mantar enfeksiyonlarını iyileştirmek için antibiyotikler ve mantar ilaçları kullanılır.

Takvim

Çocuk özlemi çeken aileleri sevinderen yöntem nasıl uygulanıyor, kimler yararlanabiliyor?
Günümüzde birçok çiftin çocuk sahibi olmasını sağlayan tüp bebek yöntemi, gelişen teknoloji sayesinde aileleri sevindiriyor.

International Hospital Tüp Bebek Merkezi Sorumlusu Kadın Hastalıkları ve Doğum Bölümü Başkanı Prof. Dr. Engin Oral  ve Acıbadem Kadıköy Hastanesi Tüp Bebek Merkezi Sorumlusu Kadın Hastalıkları ve Doğum Uzmanı  Doç. Dr. Cem Demirel,  çiftlere başlıca 8 nedenden tüp bebek uygulaması yaptıklarını belirterek bunları şöyle sıraladı:

Azalmış yumurtalık rezervi

36 kez ovulasyon indüksiyonu  (yumurtlamanın ilaçla uyarılması) ve IUI (yumurtlama takipleri ve aşılama) denemesine rağmen hamile kalamamış çiftler

Tüplerin çift taraflı tıkalı olması

Yumurtlama tembelliği  polikistik yumurtalık hastalığı

Çikolata kisti hastalığı

Ağır erkek faktörü

 Açıklanamayan kısırlık

Tekrarlayan gebelik kaybı hikayesi

Tüp bebek yönteminin aşamaları nelerdir?

- Hormonal ilaçlar ile yumurtalıkların kontrollü şekilde uyarılması
- Yumurta toplanması
- Laboratuvar ortamında embriyo gelişimi
- Embriyo transferi ve rahim iç zarının hormonlarla desteklenmesi

Yumurtalıklar neden uyarılıyor?

 Tüp bebekte amaç, vücudunuzun kendi ürettiği hormonların düzensiz ve zamansız etkilerini ortadan kaldırmaktır. Bunu başarabilmek için yumurtalık fonksiyonlarınızı beyninizden kontrol eden hipotalamus bezi, GNRH analogları adı verilen bazı ilaçlar ile baskılanır. Ardından kendi kendinize uygulayabileceğiniz günlük iğneler ile yumurtalıklarınızın uyarılması sürecine geçilir.

Yumurta toplanması nasıl yapılıyor?

 Yumurta toplama işlemi, genel anestezi ve steril koşullar altında yapılır. Vajinal ultrasonografinin kılavuzluğu altında, ultrason aletine geçirilen bir iğne ile 10 mm’den büyük tüm foliküllerin (yumurtaları barındıran kesecikler) içine girilerek, folikül sıvısının çekilmesi ile işlem gerçekleşir. İşleme bağlı ciddi komplikasyon nadiren görülür.

Laboratuvar koşullarında embriyo gelişimi nasıl gerçekleşiyor?

Toplanan yumurtalarınızın ortalama  yüzde 20’ si olgun değildir. Olgun yumurta metafaz II olarak adlandırılır. Metafaz II yumurtaları, 46 saat içinde döllenmeye (fertilizasyon) hazır hale gelirler. Yumurta hücreleriniz toplandığı esnada, eşiniz de sperm verir. Semende canlı spermin olmadığı durumlarda, sperm ürologlar tarafından cerrahi yollarla elde edilir.

Embriyo transferi nasıl yapılıyor?

Embriyoların transferi sıklıkla yumurtalarınızın toplanmasını takip eden 3. günde yapılır. Bu dönemde bölünmekte olan embriyo, 68 hücreli aşamadadır. Transfer işleminin sorunsuz ve kolay olması, hamilelik başarınızı etkileyecek en önemli faktördür. Özel bir kateter (taşıyıcı çubuk) içinde taşınan embriyo, karnınızdan yapılan ultrasonografi kılavuzluğunda rahim ağzından geçilerek, uterus fundusunuzun yaklaşık 12 cm aşağısına bırakılır. Embriyo sırasında anestezi gerekli değildir.

Transferden sonra hamilelik nasıl anlaşılıyor?

 Embriyo transferi sonrasında rahim iç zarınız, büyüyen embriyonun gelişimini desteklemek için progesteron hormonu  ile desteklenir. Hamileliğiniz gerçekleşir ise, bu tedaviye hamileliğinizin 10. haftasına kadar devam edilir. Hamile olup olmadığınız, transferden 12 gün sonra serum B-HCG (kan gebelik testi) düzeyi ile kontrol edilir. Eğer hamileliğiniz gerçekleşmiş ise, 3 hafta sonra ultrasonografi ile hamilelik keseniz değerlendirilir.