Yapay Dölleme

Yapay Dölleme

Spermanın bir doktor tarafından kadının dölyatağına şırınga edilmesi yoluyla sağlanan gebelik. Yapay döllenme genellikle homolog ve heterolog olmak üzere ikiye ayrılır. Birinci türde kullanılan sperma, yani erkeğin üreme bezinden salgılanan ve içinde üreme hücresi bulunan sıvı kocadan alınır.

İkinci tür yapay döllemede ise sperma başka bir erkekten sağlanır. Bu kişiye tıpkı kan veren ya da nakledilecek bir organ veren kişiye olduğu gibi verici (donör) denilir. Bu konuyla uğraşan tıp adamları genellikle bu yöntemlere İngilizce adlandırmada kullanılan sözcüklerin baş harflerini (AIH ve AID) vermektedirllr. AIH koca tarafından yapay döllemeyi (Artifical insemination by husband) AID ise verici tarafından yapay döllenmeyi (Artificial insemination by donor) belirtmektedir.

İnsana uygulanan ilk yapay döllenme XVIII. yüzyıl sonlarına rastlar. Ünlü İngiliz hekimi Dr. John Hunter Londralı bir tacirin karısını, kocasından aldığı spermayla döllemiş ve başarı 1ı sonuç almıştır. 1866′da Dr. J. Marion Sims 6 kadın üzerinde 55 yapay dölleme uygulamış ve Amerika’da ilk olarak yapay dölleme yoluyla bir çocuğun doğması sağlanmıştır.

Yapay dölleme hayvanlara da uygulanabilir. 1907′de Rus fizyoloji bilgini Dr. Elie İvanof’un yayınladığı bir kitapta atlarda ve koyunlarda yapay dölleme yoluyla elde ettiği olumlu sonuçları açıklaması bu alanda büyük bir adım olmuştur. Sığırları üretmekte uygulanan bu yöntemin sonuçları çok başarılı olmuştur; bugün bu yöntemden hemen her ülkede yararlanılmaktadır.

Verici aracılığı ile yapay döllemenin insanlar üzerinde en çok uygulandığı ülkeler A.B.D. ve İsrail’dir. Bu iki ülkeyi İngiltere, Almanya, Norveç, Hollanda ve İsveç izlemektedir. Rusya’da verici kullanılmasına az rastlanmaktadır. Çoğunluğun Katolik mezhebinden olduğu ülkelerde yapay dölleme tutunmamıştır. Ülkemizde ise hiç uygulanmamaktadır.

Çocuksuz evlilikler üzerinde yapılan incelemeler kısırlıkla duygusal travma arasında ilişkiler olduğunu ortaya koymuştur. Bu evliliklerin içinde boşanmayla sonuçlananların oranı da hayli yüksektir. A.B.D.’de 421 000 boşanma üzerinde yapılan araştırma, bunların beşte üçünün çocuksuz çift olduğunu ortaya koymuştur. Bir başka araştırma ise çocuksuz evliliklerde intiharların çocuklu evliliklere oranla iki kat fazla olduğunu göstermiştir.

Çocuksuzluğun getirdiği özel koşulları soğukkanlılıkla inceleyen pek çok çift bu duruma razı olmakta, yaşamlarını ayarlamaya çalışmaktadır. Bazıları kısırlığın getirdiği eksikliği kendilerini mesleklerine vermekle kapatırlar; kedi köpek gibi ev hayvanlarına aşırı sevgi göstererek çocuksuzluğu unutma yoluna giderler. Bazı kimseler de evlat edinme yolunu seçerler.

Kocanın spermasıyla yapay döllenme duygusal, ahlaksal, dinsel ve yasal açılardan verici aracılığıyla yapay döllenmeye tercih edilmektedir. Fakat anormallik kocanın spermasındaysa bu yolu uygulamak olanaksızdır.

Kısırlığın nedeni spermadaki hücre sayısı azlığı ya da az salgılama ise, yeteri kadar sperma biriktirebilmek için, kocanın sperması birkaç defa alınıp dondurularak saklanır. Yeterli miktarda sperma biriktirilince bunlar tekrar doğal ısıya getirilir ve yapay döllemede kullanılır. Başka bir yöntemde ise kocanın sperma salgısı bir plastik kaba konulur ve bu kap kadının dölyatağı boynuna (serviks) yerleştirilerek burada birkaç saat bırakılır. Böylelikle spermatozoitlerin dölyatağına gitmelerine en fazla olanak tanınmış olur.

Kocanın sperma salgılaması olağanın altındaysa bu yöntemlere rağmen yapay döllemeden fazla bir şey umulmamalıdır. Kocanın spermasıyla yapay dölleme en çok kocanın cinsel birleşmeyi normal olarak yerine getirememesi durumunda uygulanır. Bu duruma penisin yapısal anormalliği ya da kasılmış durumu yeterince sürdürememesi yol açar. Ayrıca serviksin sümüksü madde salgılaması ile kocanın sperma sıvısı arasında hücresel uyuşmazlık olduğu durumlarda ve ruhsal güçsüzlük durumunda da yine bu yönteme başvurulur.

Kocadan başka bir erkekten alınan sperma ile yapay dölleme kocanın tam kısır olması; kocada bir kalıtsal hastalık bulunması; kan gruplarının bağdaşmaması (bu son sakınca, kan grupları bağdaşmaması durumunda uygulanan ileri teknikle artık ortadan kalkmaktadır) gibi durumda uygulanabilir.

Yapay döllenmenin uygulandığı ilk yıllarda verici olarak babanın erkek kardeşlerinden ya da yakın akrabalarından yararlanıldığı olmuştur. Böylelikle babadaki kalıtsal özelliklerin, fiziksel ve zihinsel niteliklerin çocukta da olacağı düşünülürdü. Ayrıca annenin çocuğun gerçek babasını merak etmesi sıkıntısı da böylelikle ortadan kaldırılırdı. Fakat aradan geçen uzun deney yılları vericinin bilinmemesinin gerektiği sonucuna vardırmıştır.

Yapay dölleme işlemi oldukça basittir. İlk yapılacak şey kadının gebe kalma olasılığının en fazla olduğu günleri saptamaktadır. Elli yıl öncesine varıncaya kadar ovülasyonun bir sonraki adetten on dört gün önce olduğu bilinmezdi. Ovülasyon sırasında kadının vücut sıcaklığı hafifçe yükselir. Gebe kalma olasılığının en güçlü olduğu zamanı bulmakta vücut sıcaklığını ölçme de yardımcı olur. Zaten birçok kadın hafif kan sızması, karnın alt kesiminde sancı gibi birtakım belirtilerden ovülasyonu farkeder.

Ovülasyon gününü saptayan kadın doktorun muayenehanesine gider. Kadınla verici asla karşılaştırılmaz. Kadın işleme hazırlanır ve vericinin kısa bir süre önce mastürbasyonla elde ettiği sperma ufak bir şırıngayla dölyatağı boynuna verilir. Gebe kalıncaya kadar bu işlem her ay tekrarlanır. Genellikle sonuç dördüncü aydan sonra alınmaktadır. Verici aracılığı ile yapay döllemeye karşı koyanlar çoktur. Vericiden edinilmiş çocuğu kendinden üstün bulan bazı kocalarda bir aşağılık duygusu görülmektedir. Bazıları da edinilmiş babalığı benimseyemez, çocuğu gördükçe kendisinin cinsel bakımdan yeteneksiz olduğu düşüncesini zihninden atamaz. Kadının da bu konuda korku duyduğu görülür.